فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢١ - اقسام حكمت نظرى و عملى

شريف نهج البلاغه:

الحمد للّه الّذيّ لم تسبق له حال حالا، فيكون اوّلا قبل ان يكون آخرا و

يكون ظاهرا قبل ان يكون باطنا.

سؤال و اشكال‌

مصراع دوّم اين بيت تكرار مصراع اوّل است و اعاده در وقتيكه از افاده‌

خالى باشد لغو و مستهجن محسوب مى‌شود از اينرو جاى داشت كه مصنّف‌

مرتكب اين امر نمى‌شد.

جواب‌

مرحوم مصنّف در شرح به دو وجه در جواب از اين اشكال اشاره‌

مى‌فرمايند:

وجه اوّل‌

كلمه « فى » در اين مصراع بمعناى « سببيّت » است بنابراين مصراع‌

دوّم بمنزله نتيجه براى مصراع اوّل محسوب مى‌شود و تقرير آن به دو نحو

امكان‌پذير است:

الف: آنكه بگوئيم: خداوند متعال بملاحظه آنكه ادراك ما از درك‌

كنهش عاجز است پس مختفى بوده و باين اعتبار باطن مى‌باشد و چون اين‌

اختفاء و عجز ما از ادراكش معلول فرط نور و كمال ظهورش است، لاجرم ظاهر

و آشكار نيز مى‌باشد.

با توجّه باين نكته معناى بيت را بايد چنين نمود:

اى كسيكه بخاطر كمال ظهور و فرط نورت از ابصار مخفى شده و

عقول از ادراكت عاجز مانده‌اند نتيجه اين خفاء بواسطه ظهور آنستكه بتوان در

حقّت گفته شود كه هم ظاهرى و هم باطن.