فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٨٥ - زائد بودن فرد از وجود بر ماهيت

« خاصّ » و « مقيّد » و « جزئى » را اطلاق نموده و از آن وجود محدود محاط را

قصد كرده‌اند.

و از همين قبيل است اطلاق حكماء اشراق لفظ « كلّى » را بر « ربّ‌

النّوع».

شرح فارسى:

توضيح‌

در اين قسمت از عبارت بدو مطلب اشاره شده است:

١- همانطورى كه مطلق وجود و حصّه آن زائد بر ماهيّت هستند فرد آن‌

نيز چنين است و منظور از مطلق مفهوم وجود است و از حصّه مفهوم مضاف بافراد

و ماهيّات است بطورى كه اضافه داخل و مضاف اليه خارج از حقيقت باشد،

چنانچه وقتى مى‌گوئيم وجود انسان- فرس- نبات، از وجود اين ماهيّات حصّه‌

اراده شده بهمان معنائيكه گفته شد يعنى تقيّد وجود به ماهيّات سه‌گانه حصّه‌

وجود است و در عين حال نفس آن ماهيّات داخل در حقيقت حصّه نيست.

٢- فرد و مصداق وجود بر دو قسم است، عامّ و خاصّ.

عامّ عبارتست از وجود حقيقى كه داراى سعه و احاطه باشد همچون‌

انسان و حيوان و نبات.

خاصّ عبارتست از وجود حقيقى كه اينچنين نبوده بلكه مضيّق و محاط

باشد مثل موجودات جزئى نظير زيد و اين فرس و اين درخت.

و از اين بيان معلوم شد كه بين اينكه وجود فرد بوده و در عين حال داراى‌

توسعه و بسط باشد تنافى نمى‌باشد چنانچه اهل ذوق از اين استعمالات دارند و

بموجب اينكه صحّت و سقم استعمالات از امور ذوقى است باينمعنى آنچه كه‌

مورد پسند ذوق سليم باشد صحيح و بالعكس فاسد و سقيم است بر خلاف مشهور

كه ملاك و مناط جواز استعمالات و عدم آن را اجازه واضع مى‌دانند لذا قدح و

خورده‌اى بر ايشان نيست.

مثلا مى‌بينيم از وجود حقيقى كه قابل صدق بر كثيرين نيست گاهى‌