فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٣ - دليل سوم براى اصالت وجود

دارد قول ما يعنى « فى الاشتداد» چه آنكه اشتداد حركت بوده و حركت متّصل‌

مى‌باشد و در هر متّصلى ممكنست حدود و محدودات غير متناهيه فرض نمود و

بهر تقدير نفس وجود مراتب در اشتداد در حاليكه اين مراتب خود انواعى بوده كه‌

براى هر يك از آنها ماهيّت متحصّلى مى‌باشد مقصود و غرض ما را روشن و

آشكار و اصالت وجود را تثبيت و امضاء مى‌نمايد.

بيان و توضيح‌

بيان اين دليل آنستكه:

مراتب شديد و ضعيف در اشتداد همچون استحاله در نزد ارباب فنّ انواع‌

متخالفى مى‌باشند و اين مراتب بحسب قبول نمودن متّصل انقسامات غير متناهى‌

را، غير متناهى است حال اگر وجود اعتبارى و ماهيّت اصيل بوده و در وحدت و

كثرت تابع منتزع منه يعنى ماهيّت باشد و حال آنكه اين ماهيّات اصيل و

جملگى غير متناهى هستند لا جرم انواع غير متناهى بين دو حاصر يعنى مبدء و

منتهى محصور واقع مى‌شوند بخلاف آنكه وجود حقيقت و اصيل باشد زيرا در

اينفرض بايد در حقّش بگوئيم:

وجود همچون رشته‌اى است كه دانه‌هاى متفرّق را منظّم نموده و

بواسطه‌اش افراد متفرّق و پراكنده پخش نمى‌شوند، پس در اينجا يك امر بوده‌

همچون امر واحدى كه در ممتدّات قارّه يا غير قارّه مى‌باشد چه آنكه كثرت آنها

بالفعل نبوده بلكه بالقوّه است.

شرح فارسى:

توضيح‌

حاصل دليل چهارم اينستكه:

اگر وجود اعتبارى باشد لازم مى‌آيد انواع غير محصوره بين حاصرين واقع‌

شوند و اين محال است.