فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٥١ - بيان دو اصطلاح در نفس الامر

ترجمه: و ديگرى اصطلاح حكماء است كه از مفارقات محض به عقل تعبير مى‌كنند

و اين عبارت در لسان شرع انور كثير الجريان مى‌باشد.

و ممكنست كلمه « يعدّ » در بيت مشتقّ از « عدّ » بمعناى « حسبان » يعنى‌

گمان باشد نه « حساب و شمردن» بنابراين كلمه مزبور (يعنى يعد بمعناى گمان)

تنبيه و اشاره است به اولى بودن معناى اوّل براى نفس الامر و آن حدّ ذات الشّيى‌ء بود

زيرا ظهور شيى‌ء و ملاحظه‌اش در شيى‌ء ديگر اعمّ از آنكه شيى‌ء ظاهر، وجود تجرّدى‌

داشته و در لوح عالى نورى ملاحظه شود يا وجودش مادّى بوده كه در عالم مادّه‌

اعتبار گردد اين نحو از ملاحظه از نفس و ذات شيى‌ء خارج است.

شرح فارسى:

توضيح‌

اصطلاح دوّم‌

و آن اصطلاح حكماء است كه از كلّيّه مجرّدات و مفارقات از موادّ بعقل‌

تعبير ميكنند چنانچه در لسان اهل شرع نيز اين كلمه كثير الاستعمال است و شاهد

اينمدّعا اخبار كثيره‌اى است كه مرحوم ثقة الاسلام كلينى عليه الرّحمه در اصول‌

كافى پاره‌اى از آنها را نقل فرموده.

تبصره‌

كلمه « يعدّ » در بيت اخيرى كه گذشت ممكن است بمعناى شمرده شدن‌

و بحساب آمدن بوده و احتمال دارد كه بمعناى بگمان آمدن باشد در صورت اوّل از

عبارت متن بدست نميآيد كه مصنّف از دو معنائى كه براى نفس الامر ذكر شد كدام را

ترجيح داده و اختيار نموده است ولى در صورت دوّم ظاهر اينستكه معناى دوّم كه‌

عالم امر و عقل باشد از نظر ايشان معناى مرجوح و موهومى است و دليل بر اينكه‌

معناى اوّل راجح بلكه متعيّن است اينستكه گفتيم صدق قضاياى ذهنى باينستكه‌

نسبت در آنها با نفس الامر موافق باشد حال امر دائر است بين اينكه نفس الامر

بمعناى ذات الشّيى‌ء و حقيقته باشد يا بمعناى عقل و عالم امر پرواضح است معناى‌