فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٤٩ - بيان دو اصطلاح در نفس الامر

اصطلاح اوّل‌

و آن اصطلاح اهل اللّه و عرفاء است كه از عالم عقل بعالم امر تعبير ميكنند

و اين لفظ را از قرآن شريف اخذ كرده‌اند در سوره أعراف آيه ٥٤ ميفرمايد:

الا له الخلق و الامر تبارك اللّه ربّ العالمين.

و در تفسير شريف لاهيجى از بعضى نقل ميكند كه مراد از خلق عالم‌

اجسام و از امر عالم ارواح است و گويا مراد اين قائل از عالم ارواح همان عالم‌

عقل كلّى باشد و حاصل آنكه ميتوان گفت تعبير از نفس الامر بعالم امر مناسب‌تر

است از تعبير بعالم عقل زيرا هم رعايت تشاكل لفظى شده است بين مفسّر عنه و

مفسّر به و هم موافق با كلام الهى است.

و مرحوم مصنّف قبل از اينكه اصطلاح ديگر را متعرّض شود وجه تعبير بامر

در آيه را بيان نموده و براى آن دو جهت ذكر مى‌فرمايد:

١- عقول و بتعبير شيخ اشراق انوار اسفهبدى بلحاظ تجرّدشان از ماهيّات و

خلوصشان از موادّ كه علّت تامّه ك ثرات هستند مجرّد وجود كه همان فيض مقدّس‌

باشد محسوب ميشوند و منظور از اين فيض همان امر نافذ حضرتش است كه بكلمه‌

« كن » از آن ياد شده است.

اذا اراد اللّه ان يقول له كن فيكون‌ پس ميتوان گفت حقيقت عقول و

وجودشان فانى در نور احديّت است و باين ملاحظه بسيار مناسب است كه از آنها

بامر يعنى امر اللّه تعبير شود.

٢- عقول و نفوس ناطقه اگرچه داراى ماهيّت هستند و وجه اوّل تمام‌

نيست زيرا تمام ممكنات زوج تركيبى از وجود و ماهيّت مى‌باشند پس نفى ماهيّت‌

از آنها و بمجرّد وجود تعبير كردن صحيح نيست لكن ميتوان گفت احكام ماهيّت و

مادّه در آنها مغلوب جهت وجدى آنها است و صرف امكان ذاتى آنها بعد از صدور

« كن » وجودى براى موجودشانشان كافيست كه موجود شوند بدون اينكه ماهيّت و

استعدادشان در اين امر كوچكترين دخالتى داشته باشد و بعبارت ديگر امر حضرتش‌

بكلمه « كن » علّت تامّه است در ايجاد اينها پس صدق مى‌كند در حقّشان بگوئيم: