فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٦٦ - فصل وجود حقيقت مشكك بوده و تكثر در آن بواسطه ماهيت است

اى الوجود و الّا فالشّيئ بنفسه لا يتثنّى و لا يتكرّر.

و كونه، اى كون الوجود، مشكّكا قد ظهرا، اى سابقا عند قولنا

« الفهلويّون الخ» ثمّ لمّا خرج من هذا البيت انّ فى الوجود كثرتين:

احديهما كونه انسانا و فرسا و شجرا و حجرا و غير ذلك.

و الثّانية كونه مقدّما و مؤخّرا و شديدا و ضعيفا و نحو ذلك اردنا ان نبيّن‌

انّ الكثرة على الوجه الثّانى ليس تكثّرا فى الحقيقة و لا ينثلم به وحدة

الطّبيعة المشكّكة فقلنا من رأس:

ترجمه:

فصل وجود حقيقت مشكّك بوده و تكثّر در آن بواسطه ماهيّت است‌

وجود بواسطه كثرت موضوعات (مقصود از موضوع معنائى است كه‌

در مقابل محمول مى‌باشد كه مصداق آن ماهيّت است) متكثّر مى‌باشد و الّا با

قطع نظر از اينجهت شيئ (يعنى وجود) نه مثنّا شده و نه مكرّر.

و مشكّك بودنو جود امرى است ظاهر و روشن چنانچه سابقا گفتيم‌

فهلويّون بآن قائل و معتقدند.

سپس مى‌فرمايد:

چون از اين بيت استفاده مى‌شود كه در وجود دو كثرت است:

الف: بودنش انسان، فرس، شجر و حجر و غير اينها.

ب: بودنش مقدّم و مؤخّر، شديد و ضعيف و امثال اينها.

لا جرم اراده كرديم كه بيان كنيم تكثّر در اينجا بر وجه دوّم بوده و آن‌

در واقع تكثّر نبوده و بواسطه‌اش وحدت طبيعت مشكّكه منثلم نمى‌شود.