فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٢٧ - تضعيف مصنف(ره) نسبت بمذهب حكماء مشاء

و امّا جواب:

در پاسخ اين اشكال سه جواب ذكر مى‌كنند:

جواب اوّل‌

صحيح است كه در حمل شايع موضوع با محمول در وجود متّحد بلكه‌

عين هم هستند و لكن بايد توجّه داشت در اين حمل موضوع بايد اخصّ از محمول‌

باشد يعنى در يك جهت با هم متّحد بوده و از جهاتى كه عبارتند از عوارض‌

شخصيّه همچون، مقدار، كيفيّت، وضع، زمان و مكان و امثال اينها موضوع از

محمول ممتاز مى‌شود پس در حقيقت موضوع عبارت است از محمول بانضمام امر

ديگر و مصحّح حمل همان جهت اتّحاد ايشان است و ما از التزام باينكه محمول‌

باين اعتبار با موضوع متّحد است ابائى نداريم لكن موضوعات قضايا تمام با هم در

يك جهت اشتراك دارند و انتزاع واحد از اشياء كثيرى كه در يك جهت با هم‌

متّحد باشند اشكالى ندارد.

قوله: و معلوم انّ كلّ شيئ فى نفسه الخ: يعنى در قضاياى مذكوره حقّ اينست‌

كه موضوع عين كلّى طبيعى است (محمول) و عوارض شخصيّه موضوع در حقيقت‌

آن دخلى ندارند و مانع از حمل نيستند زيرا هر چيزى (مراد كلّى طبيعى و محمول‌

است) غير خودش نيست (مقصود اينست كه عين موضوع است و عوارض فرديه در

آن ملاحظه نمى‌شود) تا در نتيجه با هم متباين بوده و واحد در عين وحدت، با

متباينات متّحد شود.

شرح عربى: و ايضا لو انتزع مفهوم واحد من المتخالفات بما هى متخالفات فامّا ان‌

يعتبر هذه الخصوصيّة فى صدقه لم يصدق على الّذى له خصوصيّة اخرى‌

ممّا تحته و امّا ان يعتبر الاخرى لم يصدق عليه ما له هذه و ان اعتبر المجموع‌

فلا وجود له سوى كلّ واحدة واحدة و على تقدير وجود عليحدّه له‌

يكون الواحد عين الكثير.