فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٢٥ - تضعيف مصنف(ره) نسبت بمذهب حكماء مشاء

اشكال و جواب‌

امّا اشكال: چه محذورى دارد كه شيئ واحد عين اشياء كثير باشد چه‌

رسد بآنكه آنرا مستحيل هم دانست و احيانا استحاله‌اش را نيز جزء ضروريّات‌

قرار داد.

و چنانچه گفته‌اند: ادلّ الدّليل على امكان الشّيئ وقوعه.

و ما بسيار ديده‌ايم كه شيئ واحد عين اشياء متكثّر مى‌باشد از جمله‌

واحد جنسى همچون حيوان زيرا با اينكه واحد است معذلك عين كثرات نوعيّه از

قبيل انسان، فرس و بقر و امثال اينها مى‌باشد.

يا واحد نوعى چون انسان كه عين متكثّرات عددى و شخصى نظير زيد،

عمرو، بكر مى‌باشد.

و امّا جواب: در پاسخ اين اشكال مى‌فرمايد: در اينجا دو باب است:

١- آنكه واحد عين كثير باشد با حفظ وحدت.

٢- آنكه در تحت شيئ واحدى متكثّراتى مندرج باشند.

امرى كه استحاله‌اش ضرورى بوده و مورد كلام مى‌باشد باب اوّل است‌

و سنديكه براى عدم استحاله بلكه وقوع آن ذكر شده از قبيل دوّمى مى‌باشد و بين‌

ايندو فرق بسيار است بلكه با هم اساسا مساسى ندارند.

قوله: و ادّعاء الضّرورة فيه غير مسموع: ضمير در « فيه » به بطلان تالى راجع‌

است.

شرح عربى‌

ان قلت‌

اليس يحمل النّوع على الافراد مثلا، و الحمل هو الاتّحاد فى الوجود.

قلت‌

بلى و لكن الموضوع فى الحقيقة جهة الوحدة فى الافراد، فانّ جهات‌