فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦٥ - عارض بودن وجود بر ماهيت در عالم ذهن

قطع نظر از وجود و عدمش مى‌باشد.

و حاصل مراد مصنّف از اين عبارت آنستكه:

در عروض ذهنى مجرّد ملاحظه ماهيّت من حيث هى هى كفايت كرده و

نيازى به لحاظ وجود يا عدم آن نيست اگرچه در واقع و نفس الامر يا موجود است‌

و يا معدوم ولى از هر دو قطع نظر مى‌نمائيم بنحو عدم الاعتبار نه بطور اعتبار عدم.

و خلاصه كلام آنكه موضوع و معروض در عروض ذهنى نفس ماهيّت با

قطع نظر از وجود و عدم مى‌باشد بخلاف موضوع و معروض در عروض خارجى‌

چه آنكه معروض در اينقسم لازم است پيش از عروض در خارج تحقّق داشته‌

باشد.

قوله: فى الواقع: يعنى در خارج.

فصول الحكمة، شرح فارسى بر منظومه (مبحث الهيات) ؛ ج‌١ ؛ ص١٦٥

له: المعهودة بين القوم: كلمه « المعهودة » صفت است براى « صحّة

السّلب» و مقصود از صحّت سلب معهود همان صحّت سلبى است كه در اصول از

آن بعنوان يكى از علائم مجاز نام مى‌برند بنابراين الف و لام در « السّلب » و

اضافه « صحّت » به آن هر دو براى عهد مى‌باشد.

قوله: و لا يصحّ سلبها عن نفسها: ضميرهاى مؤنّث به ماهيّت راجع مى‌باشند.

قوله: و لا سلب ذاتيّاتها عنها: ضميرهاى مؤنّث بماهيّت عود مى‌كند.

قوله: فليس عينا و لا جزء لها: ضمير در « ليس » به وجود و در « لها » به‌

ماهيّت عود مى‌كند.

قوله: اى ما يقرن بقولنا: لانّه: مقصود از « وسط » واسطه در اثبات است كه‌

از واسطه در ثبوت اعمّ و با واسطه در عروض مبائن مى‌باشد.

و وجه تسميه آن به « وسط » اينستكه بين اصغر و اكبر قرار مى‌گيرد و

بواسطه‌اش حكم در كبرى كه اكبر باشد بر موضوع در صغرى كه اصغر است‌

حمل مى‌گردد.

قوله: كما عرّفه الشّيخ: يعنى شيخ « ابن سينا» وسط را اينطور تفسير نموده‌

است.