فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦٣ - عارض بودن وجود بر ماهيت در عالم ذهن

حمل وجود بر ماهيّت محتاج به وسط يعنى عبارتى كه با كلمه « لانّه »

مقرون بوده مى‌باشد چنانچه شيخ وسط را اينطور تفسير فرموده است.

بنابراين قول ما كه مى‌گوئيم: العقل موجود نياز بدليل دارد در حاليكه حمل‌

ماهيّت و ذاتيّاتش بر آن احتياج به دليل و برهان ندارد چه آنكه ذاتى چيزى ثبوتش‌

براى آن چيز بيّن و بديهى است در نتيجه بايد گفت وجود نه عين ماهيّت بوده و نه‌

جزء آن.

شرح فارسى:

توضيح‌

مرحوم مصنّف در اين فقره از عبارت به دو امر اشاره نموده است:

الف: وجود در ذهن عارض بر ماهيّت بوده ولى در خارج با آن متّحد

است.

ب: اثبات اين مدّعا با چهار دليل كه در عبارت مذكور بدو دليل آن‌

اشاره شده و شرح آندو چنين مى‌باشد:

شرح دليل اوّل‌

قطعا و محقّقا سلب شيئ از ذات مستحيل و غير ممكنست يعنى مثلا زيد

در عين حال كه زيد است ممكن نيست بگوئيم زيد نيست چه آنكه اين امر منجر

به تصديق اجتماع نقيضين مى‌گردد.

چنانچه ذاتيّات يعنى جنس و فصل را كه اجزاء ذاتى شيئ هستند

نمى‌توان با وصف تحقّق ذات از آندو، مورد سلب و نفى قرار داد مثلا بگوئيم زيد

بوصف بودنش انسان و با فرض تحقّق اين عنوان ناطق يا حيوان نيست.

و وجه اين كلام نيز بسى واضح و روشن است چه آنكه زيد موصوف‌

بانسان معنايش اينستكه قطعا هم حيوان است و هم ناطق مى‌باشد پس با اين‌

معنائى كه در آن هست چگونه مى‌توان هر يك از ايندو را از وى سلب نمود و

بطلان اين سلب همچون فساد سلب شيئ از نفس بوده و سرّ آن نيز همان اجتماع‌