فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥٢ - فصل زايد بودن وجود بر ماهيت

كه در خارج مى‌باشد و در تفسير مراد وى بايد گفت:

منظورش از اين اتّحاد آنستكه مفهوم هر كدام از ايندو عين مفهوم ديگرى‌

است لذا هر معنائى كه از وجود به ذهن مى‌آيد همان معنا نيز از ماهيّت متبادر

است‌

و لازمه اين رأى آنستكه نسبت بين ايندو لفظ (وجود- ماهيّت) ترادف‌

مى‌باشد.

جمعى از اهل تحقيق معتقدند:

ماهيّت در دو مورد عين وجود بوده و در يك موضع زائد و مغاير با آن‌

مى‌باشد.

امّا آن دو مورد اتّحاد عبارتند از:

١- عالم خارج.

٢- حاقّ ذهن.

مراد از حاقّ ذهن، ذهنى است كه از تصرّف و تعمّل عقل خالى‌

بوده و باصطلاح اهل عرف ذهن دست نخورده را گويند.

و امّا آن يك موردى كه ماهيّت مغاير با وجود بوده:

آن ذهنى است كه عقل در آن دخل و تصرّف داشته باشد و شرح آن‌

در عبارات بعدى انشاء اللّه خواهد آمد.

مؤلّف گويد:

مسئله زيادى وجود بر ماهيّت يا عينيّت آن دو با هم از امّهات و

اصول مسائل حكمت مى‌باشد و بسيارى از مسائل علم معقول بر آن متوقّف‌

مى‌باشند حتّى مسئله اصالت وجود و اشتراك آن و غير ايندو از مسائل مهمّه‌

ديگر نيز بآن وابسته هستند.

چه آنكه اگر مذهب اشعرى را پذيرفته و وجود را عين ماهيّت بدانيم‌

و در نتيجه تمام ماهيّات متخالف و متغاير را كه ذاتا با يكديگر تفاوت دارند

با وجود معاين فرض نمائيم ديگر سنخ وجود تحقّقى نداشته تا در آن صحبت‌