فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٦ - دليل پنجم براى اصالت وجود

ترجمه: و نيز اگر وجود اعتبارى و ماهيّت اصيل باشد توحيد افعالى يعنى‌

وحدت فعل خداوند و كلمه حضرتش منسد مى‌شود زيرا بنابر اينكه وجود

اعتبارى باشد ممكن نيست عقل بتواند حكم كند كه مفاهيم: علم، اراده، قدرت‌

و غير اينها از صفات حقيقيّة با هم متّحد مى‌باشند چنانچه عقل نمى‌تواند در اين‌

فرض اين مفاهيم را با ذات مقدّس واجب يكى بداند زيرا بحسب فرض هيچ‌

جهت جامع و وحدتى بين اوصاف و نيز بين آنها و ذات وجود ندارد تا در مقام‌

وجود بتوان آنها را يكى دانست بلكه هر يك از آنها در مرتبه مفهوم با ديگرى‌

متغاير و مخالف بوده و نيز هر يك از آنها با ذات اقدسش كه بآنها موصوف است‌

متغاير مى‌گردد چه آنكه در فرض مزبور ذات نيز ماهيّتى از ماهيّات مى‌شود و

در نتيجه بحسب كثرت صفات و اختلافشان با ذات تكثّر و تعدّد لازم مى‌آيد.

شرح فارسى:

توضيح‌

شرح انسداد توحيد صفاتى‌

مقصود از توحيد صفاتى آنستكه صفات ذات حقتعالى از قبيل علم،

حيات، قدرت، و وجوب عين ذات او مى‌باشند و در عين اينكه چنين بوده معذلك‌

هر كدام داراى مفهوم عليحدّه‌اى مى‌باشند.

و در اين مسلئه بين حضرات تسالم و توافق است اگرچه جماعت اندكى‌

از منحرفين اباطيلى گفته‌اند كه مورد اعتناء نيستند و كلامشان از وجه اعتبار

ساقط است.

با توجّه باينمقدّمه مى‌گوئيم:

اگر ماهيّت اصيل بوده و وجود اعتبارى باشد چون اقتضاى ذاتى و فطرت‌

ماهيّت كثرت و تعدّد است لا جرم طبق اينفرض لازم مى‌آيد كه نه صفات‌

حقتعالى با هم يكى بوده و نه با ذات اقدسش متّحد باشند.

امّا تغاير و اختلاف صفات با هم بخاطر اينستكه هر كدام ماهيّتى متباين‌