تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٢٣ - نصوص وارد در مقام بحث و سنجيدن آنها با قاعده احتياط

صدقه اگر صاحبش پيدا شد مخيّر است بين اينكه صدقه‌دهنده را ضامن قرار داده و عوض مالش را از او مطالبه كرده يا بصدقه راضى شده و اجر آنرا قبول كند لذا اگر اجر را اختيار كرد ثواب و اجرى كه بر صدقه مترتّب است براى وى منظور مى‌شود و در صورتيكه ضمان را اختيار كرد شخص صدقه‌دهنده ضامن است كه عوض مال را باو پرداخته و در نتيجه ثواب و اجر صدقه براى خودش محسوب مى‌شود و بهرصورت مورد اين روايت چنانچه ملاحظه شد دزد مى‌باشد ولى اصحاب از آن بمطلق غاصب بلكه بهرظالمى تعدّى كرده و حكم مذكور در اين روايت را براى آنها ثابت دانسته‌اند ولى از وديعه مجهول المالك بمطلق ماليكه غاصب به ديگرى مى‌دهد تعدّى نكرده و حكم وديعه را براى غير آن همچون جايزه كه مسئله مورد بحث است ثابت ندانسته‌اند بلى، مرحوم ابن ادريس در كتاب سرائر در مسئله مورد بحث فرموده‌اند:

در روايتى آمده كه جايزه سلطان جور بمنزله لقطه است.

از اين كلام استفاده مى‌شود كه ايشان از روايت تعدّى را فهميده‌اند.

و نيز در همين كتاب فرموده:

اجراء حكم لقطه در مورد بحث بعيد نيست چنانچه مرحوم شيخ در نهايه و علّامه در تحرير عكس نموده يعنى وديعه را بمطلق مجهول المالك ملحق كرده‌اند.

انصاف مرحوم مصنّف‌

سپس مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

انصاف اينستكه به روايت مذكور تنها در دو مورد بايد عمل نمود:

١- در وديعه.

٢- در ماليكه از غاصب بعنوان حسبه بنفع مالك اخذ مى‌شود نه در مطلق ماليكه از غاصب مى‌گيرند اگرچه بمصلحت آخذ باشد چه آنكه در اينفرض (اخذ از غاصب بمصلحت آخذ) از نظر ما اقوى اينستكه تعريف مال و جستجو نمودن از مالكش محدود است به مقدارى كه از پيدا شدن او مأيوس بشويم اگرچه قبل از انقضاء سال اين معنا حاصل شود.