إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٩١ - شبهه مفهوميه

وارد نمى‌شود و بديهى است كه ظهور در برابر اجمال و مجمل در مقابل مبيّن قرار دارد، اگر دليلى در معنائى ظهور پيدا كرد مى‌توان گفت «فهذا ليس بمجمل» و چون «اكرم كلّ عالم» در «كلّ عالم»، ظهور دارد لذا حقيقتا براى آن، اجمال، مطرح نيست.

سؤال: درعين‌حال كه عام حقيقتا اجمال ندارد آيا در مثال مذكور كه مولا به صورت مخصّص منفصل فرموده «لا تكرم زيدا العالم» و يكى از آن دو «زيد» را به نحو اجمال از تحت عام خارج نموده، مى‌توان به عموم عام كه داراى ظهور است، تمسّك نمود يا نه به عبارت ديگر آيا درعين‌حال كه ظهور دارد، داراى حجّيّت هم هست يا نه؟

مصنّف رحمه اللّه: عامّ مذكور حجّيّت ندارد زيرا علم اجمالى داريم كه يك «زيد» از عام خارج شده و علم اجمالى نسبت به اينكه عام درباره «زيد» حجّيّت ندارد، مانع حجّيّت عام مى‌شود- مانند همان علم اجمالى در باب تكاليف- پس اثر علم اجمالى مزبور، اين است كه به نحو اجمال مى‌دانيم يك «زيد» از تحت عام، خارج شده و مراد جدّى مولا نيست بنابراين «اكرم كلّ عالم» حقيقتا اجمال ندارد چون ظهور آن، محفوظ است و عام در غير موضوع له استعمال نشده «فهذا ظاهر غير مجمل» لكن اثر و حكم اجمال برآن مترتّب مى‌شود و براى احراز حكم زيد نمى‌توان به عام تمسّك نمود زيرا علم اجمالى داريم كه يكى از آن دو «زيد» از عام، خارج شده و هيچ‌گونه مرجّحى مطرح نيست لذا نسبت به حكم آن دو نفر [١] به «لا تكرم زيدا العالم» نمى‌توان تمسّك نمود و همچنين نمى‌توان به عام تمسّك كرد لذا تعبير ما در قسم مذكور، اين است كه: اجمال دليل مخصّص منفصل «حقيقتا» به عام سرايت نمى‌كند بلكه نتيجه، اثر و حكم اجمال برآن مترتّب مى‌شود.

[١]كه «لا تكرم زيدا العالم» نسبت به آن‌ها مردد است.