إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٧٥

مجمل درمى‌آيد و صلاحيّت حجّيّت و تمسّك ندارد.

توضيح ذلك: مبناى قول مزبور، اين است كه وقتى عام تخصيص مى‌خورد، عنوان مجازيّت پيدا مى‌كند و در معناى حقيقى خود- عموم- استعمال نمى‌شود بلكه عامّ مخصّص در معناى مجازى‌ [١]، يعنى: غير از موضوع له استعمال مى‌گردد، آنگاه اين سؤال مطرح مى‌شود كه «ما عدا» و غير از موضوع له كدام است؟

فرض كنيد هزار عالم وجود دارد و مولا فرموده «اكرم كلّ عالم»، تخصيصى هم يقينا نسبت به زيد، بيان شده لكن شما يقين نداريد كه نسبت به «ما عدا» و غير از زيد، تخصيصى وجود ندارد، شما مى‌دانيد عامّ مذكور كه موضوع له آن، فرضا هزار نفر است، در هزار عالم استعمال نشده امّا سؤال ما اين است كه در چه چيز استعمال شده؟

يك احتمال، اين است كه در غير از «زيد» استعمال شده باشد، احتمال ديگر، اين است كه در غير از «زيد و عمرو» استعمال شده باشد، احتمال سوّم، اين است كه در غير از «زيد، بكر و عمرو» استعمال شده باشد و ... تا اينكه تخصيص اكثر لازم آيد و استهجان پيدا كند و الّا احتمالات ادامه دارد.

مستدل: چه دليلى داريد كه از بين احتمالات مذكور «تمام الباقى» متعيّن است به عبارت ديگر، تعيين يك معناى مجازى، محتاج به معيّن و مرجّح است و ما هيچ‌گونه مرجّحى نسبت به «تمام الباقى» نداريم بلكه مى‌دانيم «اكرم كلّ عالم» تخصيص خورده و فرضا در هزار عالم استعمال نشده امّا مرجّح و معيّنى نداريم كه در چه چيز استعمال شده‌

[١]يعنى: غير عموم.