إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٨٢

بحث مى‌كنيم.

الف: ملاك و مناط مفهوم «موافق»تقريبا- اولويّت است يعنى: حكمى كه در منطوق، ثابت شده به طريق اولى در مفهوم هم ثابت مى‌شود مانند قول خداوند متعال‌ «فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ»، نسبت به والدين حتّى كلمه «اف» هم نبايد گفت كه به مفهوم موافقت، دالّ بر مراتب بالاتر است يعنى: ضرب و شتم آن‌ها به طريق اولى حرام است.

نسبت به مفهوم موافق كه اساسش بر اولويّت، استوار است همه اتّفاق دارند كه مى‌تواند مخصّص عام واقع شود و نكته‌اش اين است كه مفهوم موافق، همان منطوق به ضميمه اولويت است يعنى از منطوق هم بالاتر است، منطوق آن بر مرتبه خفيّه ولى مفهومش بر مرتبه روشن و واضح دلالت مى‌نمايد.

اگر نفس منطوق بتواند مخصّص واقع شود، كأنّ منطوق به ضميمه اولويّت به طريق اولى مى‌تواند مخصّص واقع شود- در مفهوم موافق، مخالفى ديده نشده.

ب: اشكال در مفهوم مخالف است، مفهوم مخالف، آن است كه در سلب و ايجاب با منطوق مغايرت دارد مثلا مفهوم «إن جاءك زيد فاكرمه» اين است كه: ان لم يجئك فلا يجب اكرامه- فلا تكرمه.

سؤال: آيا مفهوم مخالف، صلاحيّت مخصصيت دارد يا نه؟

قبلا به ذكر يك مثال مى‌پردازيم: در يك آيه چنين آمده: «وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ ...» [١] در آيه ديگر، چنين آمده: «إِنْ جاءَكُمْ فاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا»، مفهومش اين است كه اگر عادلى خبرى براى شما بيان كرد آن را بپذيريد و تبيّن ننمائيد.

آيا مفهوم آيه نبأ مى‌تواند مخصّص‌ «وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ» باشد به اين معنا

[١]الف: سوره اسراء، آيه ٣٦

ب: فرض كنيد آيه مذكور، مختص باب عقائد نباشد و در سائر موارد هم جريان پيدا كند.