إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٥٨ - عام بدلى

آيا اينكه هركدام از آن‌ها الفاظ خاصّى دارند، دليل بر اين نيست كه تقسيم مذكور به مقام تعلّق حكم ارتباطى ندارد بلكه ذاتا عامّ استغراقى با عامّ بدلى فرق دارد و ...

جواب: گرچه در باب عام، الفاظ اختصاصى مطرح است لكن با قطع‌نظر از تعلّق حكم نمى‌توان عامّ استغراقى، بدلى و مجموعى را تصوّر نمود.

تذكّر: توضيح و تأييدى هم ما در رابطه با پاسخ مصنّف رحمه اللّه بيان مى‌كنيم: همان كلمه «كل» كه مى‌گوئيد اختصاص به عامّ استغراقى دارد، گاهى به اين نحو در عامّ بدلى استعمال مى‌شود: «اكرم رجلا كلّ رجل شئت».

آيا استعمال مذكور از نظر ادبى، غلط است؟

ظاهر، اين است كه خير! پس كلمه «كل»، مختصّ عامّ استغراقى نيست.

تأييد ديگر: فرضا شما توانستيد براى عامّ استغراقى و بدلى، الفاظ خاصى پيدا كنيد [١] امّا آيا كسى مى‌تواند بگويد عامّ مجموعى و استغراقى هم هركدام الفاظ خاصّى دارند؟

خير!

با اينكه بين عامّ استغراقى و مجموعى، كمال مباينت هست امّا هيچ لفظى نداريم كه از آن، خصوص عامّ «مجموعى» استفاده شود زيرا مولا در مقام تعلّق حكم، قضيّه «اكرم كلّ عالم» را به دو نحو مى‌تواند، ملاحظه كند، هم مى‌تواند هر فقيهى را موضوع مستقلّى براى وجوب اكرام قرار دهد هم مى‌تواند مجموع- «من حيث المجموع»- فقها را يك موضوع فرض كند بدون اينكه دخل و تصرّفى در الفاظ آن نمايد لذا مى‌گوئيم تقسيم مذكور، مربوط به مقام تعلّق حكم است و الا عام در تمام آن اقسام، يك معنا و مفهوم دارد «و هو شمول المفهوم لجميع ما يصلح ان ينطبق عليه».

[١]عام بدلى تا حدى به عام استغراقى شباهت دارد.