إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٧٠ - ضابطه اخذ و اثبات مفهوم

مثل اينكه كسى در مورد وقف- كه از عقود است- بگويد: «وقفت دارى على اولادى ان بلغوا» يا «اذا بلغوا» [١] يعنى: خانه‌ام وقف اولادم هست، مشروط به اينكه به سن بلوغ برسند.

آيا در اين مورد مى‌توان بحث كرد كه شى‌ء ديگرى جانشين بلوغ شود- در اين جهت كه مال بتواند وقف شود؟ به عبارت واضح‌تر آيا بعد از اينكه واقف گفت «وقفت دارى على اولادى اذا بلغوا» مى‌تواند بگويد «وقفت دارى على اولادى اذا افتقروا» كه دو صيغه وقف جارى كند و معلّق به دو شرط نمايد- تعدّد و تكثر، مطرح باشد- يا اينكه واقف نمى‌تواند چنين كند؟

چنين مسأله‌اى امكان ندارد زيرا اگر مالى براى طائفه يا فردى وقف شد، لازمه‌اش اين است كه آن مال در ملك موقوف عليه واقع شود و مالى كه جزء ملك موقوف عليه شد، معنا ندارد آن را مجدّدا- با شرط ديگرى- براى عدّه ديگرى وقف نمود. يك مال قابليت ندارد كه دو مرتبه، وقف نسبت به آن جريان پيدا كند زيرا نمى‌شود يك مال، دو مالك مستقل- نه مشاع- داشته باشد.

پس نسبت به قضيّه «وقفت دارى على اولادى اذا بلغوا» نمى‌توان گفت: قضيّه مذكور، داراى مفهوم هست و «اذا لم يبلغوا»، وقفى تحقّق ندارد لكن ممكن است شرط ديگرى جانشين بلوغ شود چون اين مطلب در باب وقف، اصلا مطرح نيست بلكه اين مسئله در موردى جارى هست كه حكم، قابل تعدّد و تكثّر باشد مانند «اكرم زيدا إن جاءك- اكرم زيدا ان سلّم عليك» پس جعل وجوب اكرام براى زيد بر سبيل تعدّد و تكثّر مانعى ندارد

[١]و بگوئيم: وقف مذكور درعين‌حال كه مشروط است اشكالى ندارد.