پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٢٤ - نكته آموزش كدام علم واجب است؟

همين مطلب را كه امام عليه السلام در اين گفتار حكيمانه بيان كرده در حكمت ٣٧٢ با تعبير ديگرى فرموده است آن‌جا كه قوام دين و دنيا را بر چهار اصل، استوار مى‌شمارد و اصل اول و دوم را اين قرار مى‌دهد:

«عَالِمٍ مُسْتَعْمِلٍ عِلْمَهُ وَجَاهِلٍ لايَسْتَنْكِفُ أَنْ يَتَعَلَّمَ‌

؛ عالم و دانشمندى كه علم خود را به‌كار گيرد و غير عالمى كه از فراگيرى علم سرباز نزند».

در آيات و روايات متعددى شديداً از كتمان علم نهى شده است كه مفهومش اين است كه عالم بايد علم خود را در اختيار ديگران بگذارد و به افراد ناآگاه اطلاع دهد. ازجمله در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله مى‌خوانيم:

«كاتِمُ العِلْمِ يَلْعَنُه كُلُّ شَى‌ءٍ حتّى الحوتُ فِى البَحرِ وَالطَّيرُ فى السَّماءِ

؛ عالمى كه علم خود را مكتوم دارد همه چيز، او را لعنت مى‌كنند حتى ماهيان دريا و مرغان هوا». [١]

نكته آموزش كدام علم واجب است؟

اين سؤال در ذيل كلام امام عليه السلام مطرح مى‌شود كه خداوند براى تعليم كدام علم از علما پيمان گرفته پيش از آن‌كه از جاهلان فراگرفتن آن را پيمان گرفته باشد؟

شك نيست كه علوم اعتقادى و واجبات و محرمات و اخلاق اسلامى نخستين علومى است كه پيمان تعليم آن از عالمان و پيمان فراگيرى آن از جاهلان گرفته شده است.

اما علوم ديگر كه قوام جامعه و نظام اجتماع بر آن استوار است مانند علم طب و علوم مربوط به صنايع و كشاورزى و دامدارى و سياست و تدبير مُدُن و علوم مربوط به جنگ و مبارزه با دشمنان، از علومى است كه فقها تصريح كرده‌اند كه‌

[١]. كنزالعمال (طبق نقل ميزان الحكمة، باب التحذير من كتمان العلم).