پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٧٧ - شرح و تفسير بهترين ياور در برابر سفيهان

خاطر بسپار و در آن سستى مكن.

عنوان بصرى مى‌گويد: تمام فكر و قلبم را متوجه آن حضرت ساختم. فرمود:

اما آنچه درباره رياضت نفس است اين است كه هرگز چيزى را كه به آن تمايل ندارى نخور كه موجب حماقت است و هنگامى كه سير شدى دست به‌سوى غذا مبر و هنگامى كه مى‌خواهى چيزى بخورى بايد از حلال باشد و نام خدا را ببرى ....

و اما سه نكته‌اى كه درباره حلم است: اگر كسى به تو بگويد: اگر يك سخن نسنجيده درباره من بگويى ده برابر آن را درباره تو مى‌گويم، تو در مقابل چنين شخصى بايد بگويى: اگر ده گفتار نسنجيده بگويى حتى يكى هم نخواهم گفت و كسى كه به تو دشنام و نسبت بد بدهد به او بگو: اگر در آنچه مى‌گويى صادق هستى از خدا مى‌خواهم مرا ببخشد و اگر كاذب هستى از خدا مى‌خواهم تو را ببخشد. وهرگاه به تو وعده شروبدى بدهد تو وعده نصيحت وخيرخواهى به او بده.

اما آن سه چيز كه درمورد علم است اين است كه آنچه رانمى‌دانى از علما بپرس و بپرهيز از اين‌كه براى آزار و آزمودن از آن‌ها سؤال كنى، و از اين‌كه تنها به رأى خود چيزى را عمل كنى بپرهيز و راه احتياط را در پيش گير .... [١]

نقطه مقابل حلم؛ حدّت، تندى و پرخاشگرى است. افرادى را سراغ داريم كه با شنيدن يك جمله نامناسب از يك فرد نادان ناگهان تبديل به كوره‌اى از آتش مى‌شوند و عكس‌العمل‌هاى تند و شديدى نشان مى‌دهند كه هم از مقام آن‌ها كاسته مى‌شود و هم شخص نادان را جسورتر مى‌كند و هم كسى به يارى آن‌ها برنمى‌خيزد.

لذا در حديثى از اميرمؤمنان على عليه السلام مى‌خوانيم:

«الحِلمُ يُطْفِئُ نارَ الغضَبِ والحِدّةُ تُؤجّجُ إحراقَه‌

؛ حلم و بردبارى آتش غضب را خاموش مى‌كند اما حدت و تندى بر آتش آن مى‌افزايد». [٢]

[١]. بحارالانوار، ج ١، ص ٢٢٦.

[٢]. غررالحكم، ح ٦٤٥٠.