پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٥٦ - ١ چه حقوقى پدر و مادر بر فرزندان دارند؟

پدران و مادران بر فرزندان است و در روايات اسلامى حقوق متعدد ديگرى نيز براى آن‌ها ذكر شده است ازجمله:

١. هيچ‌گاه پدر را با نام خطاب نكند. بلكه بگويد «يا ابتاه؛ پدر جان» زيرا خطاب بزرگ‌تر با اسم توسط كوچكتر، خلاف آداب است.

٢. به‌هنگام راه رفتن از او جلوتر نرود.

٣. به‌هنگام ورود در مجلس پيش از او ننشيند.

٤. كارى نكند كه مردم پدرش را دشنام دهند يا لعن كنند.

اين چهار موضوع در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله در پاسخ سؤالى درباره حق پدر بر فرزند ذكر شده است؛

(لَا يسَمِّيهِ بِاسْمِهِ وَ لَايمْشِى بَينَ يدَيهِ وَ لَايجْلِسُ قَبْلَهُ وَ لَايسْتَسِبُّ لَهُ‌). [١]

«يستسب» از ماده «سب» به معناى طلب كردن سب و دشنام و لعن براى كسى است.

٥. هنگامى كه پدر عصبانى مى‌شود عكس‌العمل نشان ندهد و تواضع و خشوع كند. همان‌گونه كه در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله نقل شده است:

«مِنْ حَقّ الْوالِدِ عَلى وَلَدِهِ أن يخشَعَ له عند الغَضَبِ‌». [٢]

٦. تشكر كردن در هر حال و خيرخواه آن‌ها بودن در آشكار و پنهان. امام صادق عليه السلام مى‌فرمايد:

«يجِبُ لِلْوَالِدَينِ عَلَى الْوَلَدِ ثَلَاثَةُ أَشْياءَ شُكْرُهُمَا عَلَى كُلِّ حَالٍ ... وَ نَصِيحَتُهُمَا فِى السِّرِّ وَ الْعَلَانِية». [٣]

٧. توجه به اين نكته كه پدر (و مادر) اصل و ريشه انسان هستند. بنابراين هرگاه امتيازى در خود ببيند بايد بداند اساس اين نعمت از آن‌هاست پس خدا را شكرگزارى كند.

(فَأَنْ تَعْلَمَ أَنَّهُ أَصْلُكَ وَ أَنَّهُ لَوْلَاهُ لَمْ تَكُنْ فَمَهْمَا رَأَيتَ فِى نَفْسِكَ‌

[١]. كافى، ج ٢، ص ١٥٨، ح ٥.

[٢]. كنزالعمال، ح ٤٥٥١٢ (بنا به نقل ميزان الحكمة).

[٣]. بحارالانوار، ج ٧٥، ص ٢٣٦، ح ١٠٧