پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٩ - نكته آيا ثواب، تفضّل است يا استحقاق؟

ولى اطاعت فرمان‌هاى پروردگار خدمتى به خداوند نيست بلكه خدمتى به خود ماست زيرا يقين داريم كه تمام آن‌ها داراى مصالحى است كه عايد ما مى‌شود و به تعبير ديگر، شبيه دستورى است كه طبيب به بيمار مى‌دهد. آيا اگر بيمار دستور طبيب را اجرا كند و سلامتى خود را بازيابد حق دارد از طبيب تقاضاى اجرتى در برابر زحمت خوردن داروهاى تلخ كند؟ فرمان‌هاى پروردگار درمورد واجبات و محرمات همه از اين قبيل است.

بنابراين نتيجه مى‌گيريم كه اگر خداوند پاداشى مى‌دهد صرفاً تفضل است، شبيه جايزه‌هايى كه به نفرهاى اول در امتحانات مى‌دهند. مسلم است كه آن‌ها خدمتى به خودشان كرده‌اند نه به استادشان ولى استاد براى تشويق تفضلًا جايزه‌اى هم به آن‌ها مى‌دهد.

كلام حكيمانه مذكور نيز اشاره به همين معنا مى‌كند كه خداوند ثواب و عقاب را بر طاعت و معصيت قرار داده است تا بندگانش را از عذاب نجات داده و به‌سوى بهشت سوق دهد. يعنى اين ثواب و عقاب نيز مصلحتى دارد كه عايد بندگان مى‌شود.

اين سخن را با حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله پايان مى‌دهيم، آن‌جا كه فرمود:

«لَنْ يدْخِلَ الْجَنَّةَ أَحَداً عَمَلُهُ، قالُوا: وَ لا أَنْتَ يا رَسُولَ اللَّهِ؟ قالَ: وَ لا أَنَا، الَّا أَنْ يتَغَمَّدَنِى اللَّهُ بِرَحْمَتِهِ!

؛ هيچ‌كس را عملش وارد بهشت نمى‌سازد. عرض كردند: حتى خود شما اى رسول خدا؟! فرمود: آرى، من هم چنين هستم، مگر اين‌كه رحمت خدا شامل من شود!». [١]

و در ذيل حديث آمده است كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله دست مبارك را بر سر خود نهاد و با صداى بلند جمله بالا را بيان كرد. يعنى يقين بدانيد كه من هم مشمول اين حكم هستم.

[١]. بحارالانوار، ج ٧، ص ١١.