پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٧٦ - شرح و تفسير بهترين ياور در برابر سفيهان

زشت‌تر و بدتر است و گاه به آيه شريفه‌ «فَمَنِ اعْتَدَى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدَى عَلَيْكُمْ» [١] و آيه شريفه‌ «وَلَكُمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَاةٌ يَا أُوْلِي الْأَلْبَابِ» [٢] و آيه‌ «وَمَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِيِّهِ سُلْطَاناً» [٣] استدلال مى‌كنند اضافه بر اين، سكوت در برابر ظلم و رضايت دادن به آن سبب جرأت و جسارت شخص ظالم مى‌شود و افراد ظالم و بى‌ادب اگر بدانند انسان‌هاى باشخصيت، مأمور به سكوت‌اند بر ظلم و جسارتشان مى‌افزايند.

نامبرده در پاسخ اين اشكال مى‌گويد: حلم و بردبارى جايى دارد و مطالبه حقوق جاى ديگر. آنچه مسلم است اين است كه انسان نبايد تسليم عواطف ناشى از شهوت و غضب شود به گونه‌اى كه اختيار را از او سلب كند و در مسير قوه وهميه قرار گيرد بلكه واجب است مالك نفس خويش باشد. حتى قصاص و انتقام و ايستادنش در برابر شخص متجاوز بايد به مقتضاى عقل باشد نه براى ارضاى عواطف و متابعت از هواى نفس و شهوات زيرا امتياز انسان نسبت به حيوان در همين است و پيروى از حلم از وظايف انسان است نه پيروى از هوى، و آن چيزى است كه ذخيره او براى قيامت مى‌شود و مقتضاى عقل همين است. [٤]

از بعضى روايات معصومين عليهم السلام استفاده مى‌شود كه آن بزرگواران حتى طرز حلم كردن و برخورد با سفيهان و جاهلان را به ما آموخته‌اند.

در حديث معروف عنوان بصرى كه خدمت امام صادق عليه السلام براى آموختن علم آمد ازجمله مطالبى كه امام عليه السلام به او فرمود اين بود: من نُه چيز را به تو سفارش مى‌كنم كه براى همه سالكان الى اللَّه نيز همان را توصيه مى‌نمايم. سه نكته درباره رياضت نفس است و سه نكته درباره حلم و سه نكته درباره علم. آن‌ها را به‌

[١]. بقره، آيه ١٩٤.

[٢]. بقره، آيه ١٧٩.

[٣]. اسراء، آيه ٣٣.

[٤]. شرح كافى، ج ٨، ص ٣١٠.