پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٧١ - نكته آزمودن قبل از دوستى

جَوْرٍ وَ أَهْلُهُ أَهْلَ غَدَرٍ فَالطُّمَأْنِينَةُ إِلَى كُلِّ أَحَدٍ عَجْزٌ

؛ هرگاه زمان، زمان ظلم (و فساد) باشد و اهل آن زمان پيمان‌شكن باشند اطمينان به هر كسى كردن نشانه عجز و ناتوانى است». [١]

در احاديث اسلامى مواد اين آزمون نيز تعيين شده است. ازجمله اين‌كه امام صادق عليه السلام مى‌فرمايد:

«يمْتَحَنُ الصَّدِيقُ بِثَلَاثِ خِصَالٍ فَإِنْ كَانَ مُؤَاتِياً فَهُوَ الصَّدِيقُ الْمُصَافِى وَإِلَّا كَانَ صَدِيقَ رَخَاءٍ لَاصَدِيقَ شِدَّةٍ تَبْتَغِى مِنْهُ مَالًا أَوْ تَأْمَنُهُ عَلَى مَالٍ أَوْ تُشَارِكُهُ فِى مَكْرُوه‌

؛ دوست را با سه چيز مى‌توان امتحان كرد هرگاه حق اين سه چيز را ادا كند او دوست خالص است والا دوست حال آرامش است نه دوست حال شدت: از او مالى بطلب يا مالى در اختيار او قرار بده يا در كارى كه مورد ميل او نيست با او شريك شو». [٢]

در حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام مى‌خوانيم:

«لَا تَسُمِ الرَّجُلَ صَدِيقاً سِمَةً مَعْرُوفَةً حَتَّى تَخْتَبِرَهُ بِثَلَاثٍ تُغْضِبُهُ فَتَنْظُرُ غَضَبَهُ يخْرِجُهُ مِنَ الْحَقِّ إِلَى الْبَاطِلِ وَ عِنْدَ الدِّينَارِ وَ الدِّرْهَمِ وَ حَتَّى تُسَافِرَ مَعَهُ‌

؛ نام دوست به‌صورت كامل بر كسى نگذار مگر اين‌كه او را به سه چيز بيازمايى: به‌هنگام غضب ببينى آيا او از مسير حق به‌سوى باطل خارج مى‌شود؟ و در برابر درهم و دينار (آيا امتحان خوبى مى‌دهد؟) و ديگر اين‌كه با او مسافرت كنى (چراكه در سفر باطن افراد بهتر آشكار مى‌شود)». [٣]

[١]. بحارالانوار، ج ٧٥، ص ٢٣٩، ح ١٠٨.

[٢]. همان، ص ٢٣٥، ح ١٠٧.

[٣]. همان، ج ٧١، ص ١٨٠، ح ٢٨.