ندارد. بنابراين مى‌تواند آن‌ها را آينه‌اى براى ديدن صفات زشت و رفتار ناپسند خود قرار دهد و با اين آيينه خود را اصلاح كند و به صفات انسانى بيارايد و با اعمال و رفتار نيكو راه را براى رسيدن به قله‌هاى سعادت بگشايد.

انزوا و گوشه‌گيرى و جدا شدن از مردم عيوب زيادى دارد. يكى از عيوبش همين است كه انسان را از اين آينه خوب براى اصلاح خود محروم مى‌سازد و به همين دليل گوشه‌گيران غالباً گرفتار توهم و خود بزرگ‌بينى و گاه ادعاهاى ناروا و بى‌اساس مى‌شوند. در حالى كه اگر در اجتماع گام بگذارند و صفات خود را در ديگران ببينند و آن را به نقد بكشند مى‌توانند از اين مركب شيطان پياده شوند.

همان‌گونه كه به‌هنگام ذكر مصادر اشاره شد امام عليه السلام اين سخن را كرارا بيان فرموده است. در ذيل حكمت ٣٦٥ با عبارت:

«كَفَى أَدَباً لِنَفْسِكَ تَجَنُّبُكَ مَا كَرِهْتَهُ لِغَيرِكَ‌»

، اشاره به اين مطلب فرموده بود و در حكمت ٣٥٣ با تعبير ديگرى آن را بيان فرموده:

«أَكْبَرُ الْعَيبِ أَنْ تَعِيبَ مَا فِيكَ مِثْلُهُ‌

؛ بزرگ‌ترين عيب آن است كه چيزى ديگران را به عيب بگيرى كه در خود تو موجود است».

اين تعبيرات متنوع و متعدد نشان مى‌دهد كه امام عليه السلام اهميت فراوانى براى اين مطلب قائل بوده و آن را به شكل‌هاى مختلف ارائه مى‌فرموده است. در وصيت امام عليه السلام به فرزندش امام مجتبى عليه السلام همين مطلب به‌صورت گسترده‌تر و تعبيرات متنوع‌تر آمده است. آن‌جا كه مى‌فرمايد:

«فَأَحْبِبْ لِغَيرِكَ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِكَ وَ اكْرَهْ لَهُ مَا تَكْرَهُ لَهَا وَ لَاتَظْلِمْ كَمَا لَاتُحِبُّ أَنْ تُظْلَمَ وَ أَحْسِنْ كَمَا تُحِبُّ أَنْ يحْسَنَ إِلَيكَ وَاسْتَقْبِحْ مِنْ نَفْسِكَ مَا تَسْتَقْبِحُهُ مِنْ غَيرِكَ وَ ارْضَ مِنَ النَّاسِ بِمَا تَرْضَاهُ لَهُمْ مِنْ نَفْسِكَ وَ لَاتَقُلْ مَا لَاتَعْلَمُ وَ إِنْ قَلَّ مَا تَعْلَمُ وَ لَاتَقُلْ مَا لَاتُحِبُّ أَنْ يقَالَ لَكَ‌

؛ پسرم! خويشتن را معيار و مقياس قضاوت ميان خود و ديگران قرار ده. براى ديگران چيزى را دوست دار كه براى خود دوست مى‌دارى و براى آن‌ها نپسند آنچه را براى خود نمى‌پسندى. به ديگران ستم نكن همان‌گونه كه دوست ندارى به تو