پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٩٦ - شرح و تفسير اركان دين و دنيا

به دنيا نفروشد»؛

(وَ جَوَادٍ [١] لَايَبْخَلُ بِمَعْرُوفِهِ، وَ فَقِيرٍ لَايَبِيعُ آخِرَتَهُ بِدُنْيَاهُ‌)

. «معروف» در اين‌جا به معناى كمك مالى كردن به مردم است.

اشاره به اين‌كه بعد از علم و دانش، دو ركن اصلى ديگر، مال و ثروت و تقسيم عادلانه آن و حل مشكلات نيازمندان است. جامعه فقير و همچنين جامعه‌اى كه ثروتمندان بخيلى داشته باشد از آرامش و امنيت محروم خواهد بود.

آنگاه امام عليه السلام اشاره به نقطه مقابل اين چهار ركن و آثار شوم آن مى‌كند و مى‌فرمايد: «پس هرگاه عالم، علم خود را به‌كار نگيرد و ضايع كند جاهل از فراگيرى علم خوددارى خواهد كرد و زمانى كه اغنيا در كمك‌هاى مالى بخل ورزند، نيازمندان، آخرت خود را به دنيا مى‌فروشند»؛

(فَإِذَا ضَيَّعَ الْعَالِمُ عِلْمَهُ اسْتَنْكَفَ الْجَاهِلُ أَنْ يَتَعَلَّمَ، وَ إِذَا بَخِلَ الْغَنِيُّ بِمَعْرُوفِهِ بَاعَ الْفَقِيرُ آخِرَتَهُ بِدُنْيَاهُ‌)

. بديهى است كه افراد غير عالم هنگامى كه ببينند علما به علم خود پايبند نيستند، هم به خود آن‌ها بى‌اعتماد مى‌شوند و هم به علمشان و در اين حال به‌دنبال فراگيرى علوم آن‌ها نمى‌روند و مى‌گويند: اگر علم آن‌ها حقيقتى داشت خودشان به آن عمل مى‌كردند. به تعبير ديگر، بهترين راه تبليغ علم، عمل به آن است همان‌گونه كه در حديث معروف از امام صادق عليه السلام آمده است:

«كُونُوا دُعَاةً لِلنَّاسِ بِغَيرِ أَلْسِنَتِكُمْ‌». [٢]

در حديث ديگرى از آن حضرت مى‌خوانيم كه فرمود:

«إِنَّ الْعَالِمَ إِذَا لَمْ يعْمَلْ بِعِلْمِهِ زَلَّتْ مَوْعِظَتُهُ عَنِ الْقُلُوبِ كَمَا يزِلُّ الْمَطَرُ عَنِ الصَّفَا

؛ هنگامى كه عالم به علمش عمل نكند مواعظ و اندرزهاى او از دل‌ها فرو مى‌ريزد آن‌گونه كه باران از

[١]. در بسيارى از نسخه‌هاى اين حديث شريف ازجمله در خصال صدوق، غررالحكم، تحف العقول و مشكاة الانوار به‌جاى واژه «جواد» واژه «غنى» آمده است و مناسب هم همين است زيرا نقطه مقابل فقير، غنى است نه جواد. غنى ممكن است بخل بورزد يا نورزد ولى جواد هرگز بخل نخواهد ورزيد. در ذيل همين كلام نيز واژه «غنى» آمده است.

[٢]. كافى، ج ٢، ص ٧٨، ح ١٤.