پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٥٢ - ٤٥٠ مَا مَزَحَ امْرُؤٌ مَزْحَةً إِلَّا مَجَّ مِنْ عَقْلِهِ مَجَّةً
شرح و تفسير شوخى نامناسب
امام عليه السلام در اين گفتار حكيمانه به كسانى كه مزاح نامناسب مىكنند يا در مزاح افراط مىورزند، هشدار مىدهد كه مزاح مايه فروريختن قسمتى از عقل انسان است، مىفرمايد: «هيچكس شوخى (نامناسبى) نكرد مگر اينكه مقدارى از عقل خود را فرو ريخت»؛
(مَا مَزَحَ امْرُؤٌ مَزْحَةً إِلَّا مَجَّ مِنْ عَقْلِهِ مَجَّةً)
. حقيقت مزاح آن است كه انسان سخنى غير واقعى بگويد- البته با قرائن حالى يا مقالى- كه مايه انبساط خاطر و تفريح شود ولى اين كار با اينكه در بسيارى از موارد پسنديده است و در اخبار به آن توصيه شده گاه مشكلات عظيمى بهبار مىآورد كه بعداً به آن اشاره خواهيم كرد.
«مَزَحَ» از ماده «مزاح» (بر وزن كتاب) و معادل آن در فارسى، شوخى كردن است و شامل سخنان غير جدّى است كه براى انبساط خاطر گفته مىشود و در مدح آن همين بس كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله در روايتى فرمود:
«إنّى أمزَحُ ولا أقولُ إلّا حقّاً
؛ من مزاح مىكنم ولى جز حق نمىگويم». [١]
«مجَّ» از ماده «مجّ» (بر وزن حج) در اصل به معناى بيرون ريختن مايعى از دهان است. سپس به هرگونه ريزشى اطلاق شده است. و «مجَّة» به معناى يك بار فرو ريختن است. همچنين «مزحة» به معناى يك بار مزاح كردن مىباشد.
[١]. شرح نهجالبلاغه ابن ابىالحديد، ج ٦، ص ٣٣٠.