پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٨٣ - شرح و تفسير برترين شعراى عرب
«الضِّلِّيلُ» صيغه مبالغه به معناى شخص بسيار گمراه و بدكار است و اين لقب را عرب براى امرؤ القيس انتخاب كرد زيرا او علىرغم استعداد فوقالعادهاش در شعر، آلودگىهاى فراوان داشت. حتى بعضى گفتهاند كه او اباحى مسلك بود. [١]
به هر حال گفتار امام عليه السلام بهخوبى نشان مىدهد كه نه تنها آن حضرت در فن خطابه سرآمد بود بلكه در شناسايى اشعار شاعران نيز آگاهى فراوان داشت و ديوانى از آن حضرت امروز در دست ماست كه البته اصالت آن ثابت نيست و يا حداقل بخشى از اشعار آن مشكوك است.
مرحوم آيت اللَّه استاد مطهرى در كتابش به نام سيرى در نهجالبلاغه تحت عنوان «شاهكارها» به شرح اين كلام حكيمانه امام عليه السلام پرداخته و در ابتدا سخنى درباره شعراى فارسىزبان دارد، مىگويد: در زبان فارسى شاهكارهايى وجود دارد: در غزل عرفانى، غزل عادى، پند و اندرز، تمثيلات روحى و عرفانى، حماسه، قصيده و غيره، ولى چنانكه مىدانيم هيچيك از شعراى ما كه شهرت جهانى دارند در همه اين رشتهها نتوانستهاند شاهكار بهوجود آورند.
شهرت و هنر حافظ در غزل عرفانى، سعدى در پند و اندرز و غزل معمولى، فردوسى در حماسه، مولوى در تمثيلات و نازكانديشىهاى روحى و معنوى، خيام در بدبينى فلسفى و نظامى در چيز ديگر است، و به همين جهت نمىتوان آنها را با هم مقايسه كرد و ميانشان ترجيح قائل شد. حداكثر اين است كه گفته شود هركدام از اينها در رشته خود مقام اول را واجد است. هريك از اين نوابغ اگر احياناً از رشتهاى كه در آن استعداد داشتهاند خارج شدهاند، تفاوت فاحشى ميان دو نوع سخن آنها ملاحظه شده است.
شعراى عرب نيز، چه در دوره جاهليت و چه در دوره اسلام، چنيناند.
در نهجالبلاغه آمده است كه از على عليه السلام سؤال شد: شاعرترين شاعران عرب
[١]. شرح نهجالبلاغه مغنيه، ج ٤، ص ٤٧٥.