پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٤٤ - شرح و تفسير رداى فخر و تكبر را بيفكن!

كه خداوند هيچ متكبر مغرورِ خيال‌پردازى را دوست ندارد». [١]

اين موضوع به‌قدرى اهميت دارد كه اميرمؤمنان على عليه السلام در حديثى كه مرحوم صدوق در كتاب خصال از آن حضرت نقل كرده، مى‌فرمايد:

«أَهْلَكَ النَّاسَ اثْنَانِ خَوْفُ الْفَقْرِ وَ طَلَبُ الْفَخْرِ

؛ مردم را دو چيز هلاك كرده است: ترس از فقر (كه موجب دست زدن به كارهاى خلاف مى‌شود) و فخرفروشى». [٢]

در حديث ديگرى از امام زين العابدين عليه السلام مى‌خوانيم كه در ضمن دعاى مكارم الاخلاق از خداوند چنين تقاضا مى‌كند:

«وَهَبْ لِى مَعَالِى الْأَخْلَاقِ، وَاعْصِمْنِى مِنَ الْفَخْرِ

؛ خداوندا! اخلاق برجسته را به من ارزانى كن و از فخرفروشى مرا مصون دار». [٣]

سپس امام عليه السلام در دومين دستور مى‌فرمايد: «كبر خود را فرو ريز»؛

(وَاحْطُطْ كِبْرَكَ‌)

. ممكن است كسى فخرفروشى نكند و سخنى از امتيازات واقعى يا خيالى خود به زبان نياورد ولى برخورد او با مردم متكبرانه و حتى راه رفتن و ساير حركاتش آميخته با كبر و غرور باشد زيرا حقيقت كبر آن است كه انسان براى خود برترى خاصى نسبت به ديگران قائل باشد خواه اين برترى واقعى باشد يا پندارى و خيالى، معنوى باشد يا مادى، اين چيزى است كه اسلام و تمام مكاتب اخلاقى آن را نمى‌پذيرند و در قرآن مجيد علاوه بر آنچه در سوره لقمان ضمن نصايح آن مرد حكيم آمده است در جاى ديگر مى‌فرمايد: « «وَلَا تَمْشِ فِى الْأَرْضِ مَرَحاً إِنَّكَ لَنْ تَخْرِقَ الْأَرْضَ وَلَنْ تَبْلُغَ الْجِبَالَ طُولًا»؛ در روى زمين متكبرانه راه مرو زيرا تو نه زمين را مى‌توانى زير پاى خود پاره كنى و نه قامت خود را به بلنداى‌

[١]. لقمان، آيه ١٨.

[٢]. خصال، ج ١، ص ٦٨.

[٣]. بايد توجه داشت كه فخر به معناى مصدرى، همان فخرفروختن است و به معناى اسم مصدرى افتخاراتى است كه نصيب انسان مى‌شود هرچند به رخ ديگران نكشد.