پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٩٩ - شرح و تفسير به وعدههاى اشخاص زياد خوشبين نباشيد

النّهارُ

؛ سخن شب را صبحگاهان محو مى‌كند». [١]

به هرحال اين موضوع هم يكى از نشانه‌هاى ناپايدارى دنياست. نه مالش پايدار است نه مقامش نه جوانى نه سلامت و نه وعده و وعيدهايش. با فاسد شدن يك خواب شبانه ممكن است همه چيز به‌هم بخورد و به همين دليل هيچ عاقلى به مظاهر دنيا اعتماد واطمينان نمى‌كند هرچند نبايد دست از تلاش‌وكوشش برداشت.

اين احتمال نيز در تفسير جمله بالا داده شده كه منظور امام عليه السلام اين است كه خواب زياد تصميم‌ها را سست مى‌كند و پرخوابى عامل عقب‌ماندگى و شكست است. ازاين‌رو مرحوم محدث نورى در كتاب مستدرك الوسائل اين كلام شريف را در بابى ذكر كرده كه عنوانش چنين است: بَابُ كَرَاهَةِ كَثْرَةِ النَّوْمِ وَالْفَرَاغِ. و در همان باب به همين مناسبت احاديث ديگرى آورده ازجمله اين‌كه امام عليه السلام فرمود:

«بِئْسَ الْغَرِيمُ النَّوْمُ يفْنِى قَصِيرَ الْعُمُرِ وَيفَوِّتُ كَثِيرَ الْأَجْرِ

؛ خواب، طلبكار بدى است عمر كوتاه را بر باد مى‌دهد و اجر فراوان را از ميان مى‌برد». [٢]

ديگر اين‌كه ابن ابى‌حمزة نقل مى‌كند كه به ابوالحسن (موسى بن جعفر عليه السلام) عرض كردم: پدرت جانشين خود را معين كرد شما هم جانشين خود را معرفى كنيد. امام عليه السلام دست مرا گرفت و تكان داد و اين آيه را تلاوت فرمود: « «وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِلَّ قَوْماً بَعْدَ إِذْ هَدَاهُمْ حَتَّى يُبَيِّنَ لَهُمْ مَّا يَتَّقُونَ»؛ چنان نبود كه خداوند قومى را، پس از آن كه آن‌ها را هدايت كرد (و ايمان آوردند) گمراه (و مجازات) كند؛ مگر امورى را كه بايد از آن بپرهيزند، براى آنان بيان نمايد (و آن‌ها مخالفت كنند)». [٣]

[١]. اين جمله ضرب المثلى است كه از كلام كنيز محمّد امين (خليفه عباسى) گرفته شده، كنيز، شبانه وعده‌اى به او مى‌دهد و فردا تخلف مى‌كند وقتى از او مى‌خواهد كه به وعده‌اش عمل كند در جوابش مى‌گويد: «كلام الليل يمحوه النهار» و عده‌اى از شعرا اين مصرع را با مصرع‌هاى ديگرى تكميل كرده‌اند كه شرح آن را مى‌توانيد در الفتوح ابن اعثم، ج ٨، ص ٤٠٤ بيابيد.

[٢]. مستدرك الوسائل، ج ١٣، ص ٤٤، ح ٢.

[٣]. توبه، آيه ١١٥.