پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٩١ - شرح و تفسير هر چه هست از اوست!
مىشود به اين دليل است كه انسان از زمانى به زمان ديگر متحول مىشود و حركت مىكند.
بنابر اين معنا، معنى لاحول ولا قوة الا باللَّه اين است كه هيچ نوع حركت و تحول و هيچ قوت و قدرتى جز از سوى خدا نيست، اوست كه به ما اين نيروها را بخشيده و به ما توانايى و اختيار داده تا بتوانيم بهسوى مقاصد خويش حركت كنيم.
و بنابر معنى دوم، معنى جمله اين است كه هيچ مانعى دربرابر معاصى و هيچ قدرتى بر اطاعات جز بهوسيله خداوند نيست، همانگونه كه در ذيل حديث عبايه آمده بود و در حديثى از امام صادق عليه السلام نيز در تفسير جمله
«لا حول ولا قوّةَ إلّا باللَّه»
مىخوانيم كه فرمود:
«لا يَحولُ بَينَنا وبينَ المَعاصِى إلّااللَّهُ ولا يُقَوّينا على أداءِ الطّاعةِ والفرائضِ إلّااللَّه
؛ ميان ما و گناهان جز خداوند حائل نمىشود و براى اداى اطاعت و واجبات جز خداوند به ما نيرو نمىبخشد». [١]
به اين ترتيب جمله پرمعنى و پرمحتواى
«لا حولَ ولا قوّة إلّاباللَّه»
دو معنى دارد كه هر دو در روايات معصومين عليهم السلام آمده است. [٢]
[١]. بحارالانوار، ج ٩٠، ص ١٨٩، ح ٢٤.
[٢]. براى توضيح بيشتر درباره مسئله جبر و تفويض و قضا و قدر مىتوانيد به كتاب انوارالاصول، ج ١، و تفسير نمونه، ج ٢٦، ذيل آيه ٣٨ سوره نبأ و همچنين ج ١١، ذيل آيه ٣٣ سوره نحل، و بحثهايى كه سابقاً در پيام امام اميرالمؤمنين عليه السلام، ج ١٢، ص ٤٦١، ذيل حكمت ٧٨ داشتيم، مراجعه كنيد.