پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٢١ - شرح و تفسير قلب كتاب چشم است

مرحوم علامه مجلسى در بحارالانوار تعبير ديگرى از اميرمؤمنان عليه السلام نقل كرده است:

«سُئِلَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام بِمَا ذَا يسْتَعَانُ عَلَى غَضِّ الْبَصَرِ فَقَالَ بِالْخُمُودِ تَحْتَ سُلْطَانِ الْمُطَّلِعِ عَلَى سِرِّكَ وَ الْعَينُ جَاسُوسُ الْقَلْبِ وَ بَرِيدُ الْعَقْلِ فَغُضَّ بَصَرَكَ عَمَّا لَا يلِيقُ بِدِينِكَ وَ يكْرَهُهُ قَلْبُكَ وَ ينْكِرُهُ عَقْلُكَ‌

؛ از اميرمؤمنان عليه السلام سؤال شد كه چگونه انسان مى‌تواند چشم (از ناروايى‌ها) بپوشد؟ فرمود: از طريق قرار گرفتن تحت سلطه خداوندى كه مطلع از اسرار توست و چشم، جاسوس قلب است و نامه‌رسان عقل. چشمت را از آنچه مناسب دين تو نيست و قلب و عقلت آن را انكار مى‌كند بپوشان». [١]

قرآن مجيد نيز مى‌گويد: « «أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِى الْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِهَا أَوْ آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا فَإِنَّهَا لَاتَعْمَى الْأَبْصَارُ وَلَكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِى فِى الصُّدُورِ»؛ آيا آنان در زمين سير نكردند، تا دل‌هايى داشته باشند كه حقيقت را با آن درك كنند؛ يا گوش‌هاى شنوايى كه با آن (نداى حق را) بشنوند؟! چراكه چشم‌هاى ظاهر، نابينا نمى‌شود، بلكه دل‌هايى كه در سينه‌هاست كور مى‌شود». [٢]

اشاره به اين‌كه اگر چشم باز و بينا داشته باشند و سير در زمين كنند، هم آثار عظمت خدا را مى‌بينند و هم درس‌هاى عبرتى را كه از پيشينيان و پايان كار آن‌ها باقى مانده فرامى‌گيرند.

از سوى ديگر نيز بسيار مى‌شود كه انسان نگاه‌هاى هوس‌آلود مى‌كند و آثار شوم آن در مصحف قلب نوشته مى‌شود و منشأ حزن طويل يا انحراف كثير مى‌گردد و به گفته شاعر: