پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٧٦ - شرح و تفسير گشايش درهاى اميد
شود از اجابت محروم نمىگردد و كسى كه موفق به توبه شود از قبول توبه محروم نخواهد شد و كسى كه موفق به استغفار گردد از آمرزش محروم نمىشود و كسى كه توفيق شكرگزارى پيدا كند محروم از فزونى نعمت نخواهد شد.
قابل توجه اينكه جمله
«مَا كَانَ اللَّهُ»
و جملههاى معطوف بر آن اشاره به توفيقات الهى است يعنى هنگامى كه خداوند كسى را به يكى از اين سه چيز (شكر و دعا و توبه) موفق دارد درهاى نتايج آنها را نيز به روى او مىگشايد:
فزونى نعمت در برابر شكر، اجابت در برابر دعا و آمرزش در برابر توبه.
در واقع شكر و دعا و توبه، سه موضوع سرنوشتساز در زندگى انسان است و سعادتمند و خوشبخت كسانى هستند كه بتوانند از هر سه استفاده كنند؛ در برابر نعمتها شاكر باشند، در مشكلات دست به دعا بردارند و بههنگام لغزشها و گناهان از درِ توبه وارد شوند.
در روايت ارشاد القلوب ديلمى كه اين گفتار حكيمانه بهصورت مشروحترى در آن آمده جمله چهارمى نيز اضافه شده است و آن اينكه
«وما كان اللَّه ليفتح باب التوكل و لم يجعل للمتوكل مخرجا فإنه سبحانه يقول وَمَنْ يتَّقِ اللَّهَ يجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَيرْزُقْهُ مِنْ حَيثُ لا يحْتَسِبُ وَمَنْ يتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ
؛ چنين نيست كه خداوند باب توكل را به روى كسى بگشايد و براى خروج از مشكلاتش راهى براى او قرار ندهد زيرا خداوند مىفرمايد: كسى كه تقوا را پيشه كند خداوند راه خروج از مشكلات را براى او قرار مىدهد و از جايى كه گمان نمىكند به او روزى مىدهد و كسى كه بر خدا توكل كند خداوند براى او كافى است». [١]
در روايات اسلامى نيز بر اين سه موضوع تأكيدات فراوانى شده است كه به سه نمونه آن در اينجا قناعت مىكنيم.
امام صادق عليه السلام درمورد شكر مىفرمايد:
«مَكْتُوبٌ فِى التَّوْرَاةِ اشْكُرْ مَنْ أَنْعَمَ
[١]. ارشاد القلوب، ج ١، ص ١٤٨.