پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٨٧ - ٤٣٧ وَسُئِلَ عليه السلام أَيُّهُمَا أَفْضَلُ الْعَدْلُ أَوِ الْجُودُ، العَدْلُ يَضَعُ الْأُمُورَ مَوَاضِعَهَا، وَالْجُودُ يُخْرِجُهَا مِنْ جِهَتِهَا، و الْعَدْلُ سَائِسٌ عَامٌّ، وَالْجُودُ عَارِضٌ خَاصٌّ، فَالْعَدْلُ أَشْرَفُهُمَا وَ أَفْضَلُهُمَا

و احسان اخلاقى تبديل به يك واجب شرعى و انسانى مى‌شود و حتى حكومت اسلامى مى‌تواند مردم را به انجام آن مجبور سازد.

اين نكته نيز قابل توجه است كه ممكن است جود و احسان در موارد خاص از عدالت برتر باشد همان‌گونه كه قرآن درمورد قصاص مى‌گويد: «فَمَنْ عُفِىَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَىْ‌ءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ». [١]

در اين آيه به‌روشنى، عفو و احسان، برتر از اجراى عدالت به‌وسيله قصاص شمرده شده است و درمورد بعضى از اختلافات خانوادگى و مهريه مى‌فرمايد:

«وَأَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى». [٢]

نيز مى‌فرمايد: «وَجَزَاؤُا سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِّثْلُهَا فَمَنْ عَفَا وَأَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ». [٣]

در تمام اين آيات عفو و احسان، برتر از عدالت شمرده شده ولى اين‌ها در محدوده‌هاى خاصى صورت مى‌گيرد در حالى كه عدالت محدوده‌اى ندارد و تمام امور فردى و اجتماعى جامعه انسانى را دربر مى‌گيرد.

اين بحث را با روايتى از امام صادق عليه السلام درباره اهميت عدل پايان مى‌دهيم.

«الْعَدْلُ أَحْلَى مِنَ الشَّهْدِ وَأَلْينُ مِنَ الزُّبْدِ وَ أَطْيبُ رِيحاً مِنَ الْمِسْكِ‌

؛ عدل شيرين‌تر از عسل، نرم‌تر از كره و خوشبوتر از مشك است». [٤]

[١]. بقره، آيه ١٧٨.

[٢]. بقره، آيه ٢٣٧.

[٣]. شورى، آيه ٤٠.

[٤]. كافى، ج ٢، ص ١٤٧، ح ١٥.