پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٨٦ - ٤٣٧ وَسُئِلَ عليه السلام أَيُّهُمَا أَفْضَلُ الْعَدْلُ أَوِ الْجُودُ، العَدْلُ يَضَعُ الْأُمُورَ مَوَاضِعَهَا، وَالْجُودُ يُخْرِجُهَا مِنْ جِهَتِهَا، و الْعَدْلُ سَائِسٌ عَامٌّ، وَالْجُودُ عَارِضٌ خَاصٌّ، فَالْعَدْلُ أَشْرَفُهُمَا وَ أَفْضَلُهُمَا

صورت بگيرد، همين فضيلت اخلاقى موجب بدبختى عمومى و خرابى اجتماع مى‌گردد. صدقات زياد و اوقاف زياد و حساب‌نكرده، نذورات زياد و حساب‌نكرده در هرجا كه وارد شده مانند سيل، جامعه را خراب كرده، روحيه‌ها را تنبل و كلّاش و فاسد الاخلاق بار آورده، لطمه‌ها و خساراتى وارد آورده است. [١]

قرآن مجيد نيز در آيه ٩٠ سوره نحل اشاره پرمعنايى به اين موضوع دارد، مى‌فرمايد: « «إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِى الْقُرْبَى‌ وَيَنْهَى‌ عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنكَرِ وَالْبَغْىِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ»؛ خداوند به عدل و احسان و بخشش به نزديكان فرمان مى‌دهد، و از فحشا و منكر و ستم نهى مى‌كند؛ خداوند به شما اندرز مى‌دهد، شايد متذكّر شويد!».

نخست به اصل عدالت به عنوان يك اصل فراگير اشاره مى‌كند و مسأله احسان را در درجه بعد قرار مى‌دهد، و از تعبير به‌ «إِيتَاءِ ذِى الْقُرْبَى‌» فراگير نبودن آن روشن مى‌شود.

البته نمى‌توان انكار كرد كه در بعضى از مواقع مشكلاتى در جامعه پيدا مى‌شود كه اصل عدالت با تمام اهميتى كه در اداره جامعه بشرى بلكه در نظم تمام جهان آفرينش دارد به تنهايى كارساز نيست بلكه نياز به احسان و ايثار و جود دارد. مانند موارد بحرانى كه بيت‌المال جوابگوى نيازهاى مستمندان و دردمندان و آسيب‌ديدگان نيست و بايد افراد متمكن دست سخاوت را از آستين فتوت بيرون آورند و مشكلات را حل كنند.

البته جود و بخشش و احسان و انفاق به‌طور اصولى جزء واجبات نيست بلكه از مسائل مهم اخلاقى محسوب مى‌شود ولى ممكن است جامعه در شرايطى قرار گيرد كه جان عده‌اى با خطر جدى مواجه شود در اين زمان آن جود

[١]. مجموعه آثار، عدالت ازنظر على عليه السلام، ج ٢٥، ص ٢٢٥.