پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٥٧ - ١ چه حقوقى پدر و مادر بر فرزندان دارند؟

مِمَّا يعْجِبُكَ فَاعْلَمْ أَنَّ أَبَاكَ أَصْلُ النِّعْمَةِ عَلَيكَ فِيهِ فَاحْمَدِ اللَّهَ وَ اشْكُرْهُ عَلَى قَدْرِ ذَلِكَ‌)

. [١] و شايد به همين دليل خداوند شكرگزارى در برابر پدر و مادر را به‌دنبال شكرگزارى نعمت‌هاى خود ذكر كرده است: «أَنِ اشْكُرْ لِى وَلِوَالِدَيْكَ إِلَىَّ الْمَصِيرُ». [٢]

٨. احسان و نيكى به پدر و مادر. در حديثى از امام صادق عليه السلام مى‌خوانيم كه بعضى از ياران آن حضرت درباره تفسير آيه شريفه‌ «وَبِالْوالِدَينِ إِحْساناً» [٣] سؤال كردند كه مراد از احسان چيست؟ امام عليه السلام فرمود:

«الْإِحْسَانُ أَنْ تُحْسِنَ صُحْبَتَهُمَا وَأَنْ لَاتُكَلِّفَهُمَا أَنْ يسْأَلَاكَ شَيئاً مِمَّا يحْتَاجَانِ إِلَيهِ وَ إِنْ كَانَا مُسْتَغْنِيين‌

؛ برخورد خود را با آن‌ها نيكو كن و اگر چيزى نياز داشتند پيش از آن‌كه از تو بخواهند براى آن‌ها فراهم كن تا ناچار نشوند از تو درخواست كنند هر چند خودشان هم بتوانند مشكل خويش را حل كنند». [٤]

٩. اگر آن‌ها بدهكارى دارند و در حيات خود نتوانستند دين خويش را ادا كنند فرزند دين آن‌ها را ادا كند و براى گناهان آن‌ها استغفار نمايند همان‌گونه كه در حديثى از امام باقر عليه السلام مى‌خوانيم:

«وَ إِنَّهُ لَيكُونُ عَاقّاً لَهُمَا فِى حَياتِهِمَا غَيرَ بَارٍّ بِهِمَا فَإِذَا مَاتَا قَضَى دَينَهُمَا وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمَا فَيكْتُبُهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بَارّاً

؛ گاه فرزند در حيات پدر و مادر عاق آنهاست و نيكى در حق آن‌ها نكرده اما بعد از وفات آن‌ها بدهى آن‌ها را ادا مى‌كند و براى آن‌ها استغفار مى‌نمايد. خدا او را جزء نيكوكاران (نه عاق) محسوب مى‌دارد». [٥]

١٠. يكى ديگر از حقوق مهم پدران و مادران بر فرزندان اين است كه به‌هنگام ضعف و پيرى و ناتوانى كه نياز شديد به كمك و حمايت دارند آن‌ها را

[١]. بحارالانوار، ج ٧١، ص ٦.

[٢]. لقمان، آيه ١٤.

[٣]. بقره، آيه ٨٣.

[٤]. كافى، ج ٢، ص ١٥٧، ح ١.

[٥]. همان، ص ١٦٣، ح ٢١.