پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٨٩ - شرح و تفسير هر چه هست از اوست!

در واقع خودش به آن سزاوارتر از ماست ما را (درباره آن) مكلف به وظايفى مى‌كند و هرگاه آن را از ما باز پس گيرد تكليفش را از ما برمى‌دارد»؛

(وَ لَانَمْلِكُ إِلَّا مَا مَلَّكَنَا؛ فَمَتى مَلَّكَنَا مَا هُوَ أَمْلَكُ بِهِ مِنَّا كَلَّفَنَا، وَ مَتَى أَخَذَهُ مِنَّا وَضَعَ تَكْلِيفَهُ عَنَّا)

. اين همان نكته باريك و دقيق و بسيار جالب «الأمرُ بين الأمرَين» است. نه چنان است كه ما از خود استقلال تام داشته باشيم و صاحب قدرتى در برابر خدا و مالكيتى در برابر مالكيت او گرديم و نه چنان است كه در اعمال خود مطلقاً اراده و اختيارى نداشته باشيم. بلكه او به ما قدرت و قوت و اختيار داده و هماهنگ با آن تكاليفى بر عهده ما گذاشته است. تا زمانى كه آن قدرت و قوت وجود دارد تكاليف هم هست هنگامى كه گرفته شد تكاليف از بين مى‌رود.

او به ما اموالى بخشيده و تمليك كرده و تكليف خمس و زكات را در كنار آن قرار داده است، قوت و قدرت جسمانى داده و تكليف نماز و روزه و حج و جهاد را در كنار آن مقرر فرموده، هرگاه مال را باز پس گيرد تكليف خمس و زكات نيز برداشته مى‌شود هرگاه قوت و قدرت جسمانى را از ما سلب كند واجباتى كه نياز به قوت و قدرت جسمانى دارد از ما برداشته خواهد شد.

همين معنا در حديث ديگرى كه از امام عليه السلام نقل شده منعكس است:

«عبايه، از ياران خاص اميرالمؤمنين عليه السلام از آن حضرت درباره مسأله توانايى‌هاى انسان كه با آن برمى‌خيزد و مى‌نشيند و كارهايى انجام مى‌دهد سؤال كرد (كه آيا اين‌ها جبرى است يا اختيارى؟) امام اميرمؤمنان على عليه السلام از او پرسيد:

منظور تو كدام توانايى است؟ توانايى بدون پروردگار يا با پروردگار؟ عبايه ساكت شد و پاسخى نداد، امام عليه السلام فرمود: بگو، عرض كرد: چه بگويم، فرمود:

اگر بگويى با خداوند (در عرض خداوند) مالك قدرتى هستى، مايه هلاكت توست و اگر بگويى بدون خداوند چنين قدرتى را پيدا كردى آن هم مايه هلاكت توست. عبايه عرض كرد: چه بگويم اى اميرالمؤمنين؟ فرمود: بايد بگويى كه اين‌