پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤١٦ - شرح و تفسير اگر رابطه خود را با خدا اصلاح كنى
به همين حال نزاع را به پايان رسانى. اما اگر شخص حليم مقابله كرد هر دو ملك آنجا را ترك مىگويند. (نه وعده غفرانى به حليم مىدهند و نه سفيه را تهديد مىكنند)». [١]
البته حلم و بردبارى در مقابل افراد سفيه و نادان فايده بسيار مهم ديگرى نيز دارد كه در چند مورد از كلمات امام عليه السلام به آن اشاره شد و آن اينكه وقتى انسان باشخصيتى در مقابل سفيه سكوت آميخته با حلم مىكند مردم به يارى او برمىخيزند حتى در تعبيرى امام عليه السلام مىفرمايد: حلم بهمنزله عشيره و قبيلهاى است كه انسان را در مقابل نادان حمايت مىكند. [٢]
و براى دفع خطرات هواى نفس دستور مىدهد كه با شمشير عقل با آن مبارزه كن. به يقين خطرناكترين دشمن انسان- همانگونه كه در روايت نبوى صلى الله عليه و آله وارد شده است- هواى نفس اوست:
(أَعْدَى عَدُوِّكَ نَفْسُكَ الَّتِى بَينَ جَنْبَيكَ). [٣]
و تنها چيزى كه مىتواند در مقابل اين دشمن بسيار خطرناك بايستد همان عقل است؛ عقلى كه زيانهاى هوىپرستى را براى انسان تشريح مىكند و عاقبت كار هوسبازان را به او نشان مىدهد. هرقدر اين عقل قوىتر باشد بازدارندگى آن بيشتر است و اگر ضعيف و ناتوان گردد هواى نفس بر آن غلبه مىكند و او را به گوشهاى مىراند و محصور مىسازد و خودش يكهتاز ميدان وجود انسان مىشود.
در حديثى از امام اميرمؤمنان عليه السلام مىخوانيم:
«مَن أحَبَّ نَيْلَ الدَّرَجاتِ العُلى فَلْيَغْلِبِ الْهَوى
؛ كسى كه دوست دارد به درجات بالاى فضيلت انسانى برسد بايد بر هواى نفس خود غالب گردد». [٤]
[١]. كافى، ج ٢، ص ١١٢، ح ٩.
[٢]. نهجالبلاغه، حكمت ٤١٨.
[٣]. بحارالانوار، ج ٦٧، ص ٦٤، ح ١.
[٤]. غررالحكم، ح ٤٨٩٣.