پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٦٦٧ - شرح و تفسير هر دو گروه هلاك مىشوند

البته توجيهاتى كه ابن ابى‌الحديد براى پذيرش خلافت خلفاى پيشين ذكر كرده و معتقد است امام عليه السلام درباره آن‌ها هيچ‌گونه طعن و مذمتى نداشته، صحيح نيست زيرا آن حضرت در روايات مختلف ازجمله خود نهج‌البلاغه كراراًبه‌صورت صريح يا كنايه از غصب حقش به‌وسيله آن‌ها نكوهش شديد كرده است.

نكته‌ها

١. غلات و مفرطين چه كسانى هستند؟

غلات كسانى هستند كه درباره پيشوايان دين، غلو كرده و آن‌ها را برتر از يك انسان بافضيلت دانسته و صفات خدايى براى آن‌ها قائل شده‌اند.

تاريخ نشان مى‌دهد كه قبل از اسلام نيز غلو درباره پيشوايان دينى وجود داشته و بعضى معتقدند كه در طول تاريخ همواره در ميان افراد نادان بوده است.

ازجمله مصاديق روشن آن، غلو مسيحيان درباره حضرت عيسى عليه السلام و مريم عليها السلام است كه آن‌ها را از خدايان سه‌گانه شمرده‌اند. قرآن مجيد شديداً آن‌ها را از اين كار نهى كرده، مى‌فرمايد: « «يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لَاتَغْلُوا فِى دِينِكُمْ وَلَا تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ إِلَّا الْحَقَّ إِنَّمَا الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ رَسُولُ اللَّهِ وَكَلِمَتُهُ أَلْقَاهَا إِلَى مَرْيَمَ وَرُوحٌ مِّنْهُ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَلَا تَقُولُوا ثَلَاثَةٌ انتَهُوا خَيْراً لَّكُمْ إِنَّمَا اللَّهُ إِلَهٌ وَاحِدٌ سُبْحَانَهُ أَنْ يَكُونَ لَهُ وَلَدٌ لَّهُ مَا فِى السَّماوَاتِ وَمَا فِى الْأَرْضِ وَكَفَى بِاللَّهِ وَكِيلًا»؛ اى اهل كتاب! در دين خود، غلوّ (و زياده روى) نكنيد؛ و درباره خدا؛ غير از حق نگوييد. مسيح- عيسى بن مريم- فقط فرستاده خدا، (و مخلوق) و كلمه اوست؛ كه او را به مريم القا نمود؛ و روحى (شايسته) از طرف او بود. پس به خدا و پيامبران او ايمان بياوريد و نگوييد: « (خداوند) سه‌گانه است.» (از اين سخن) خوددارى كنيد كه براى شما بهتر است. خدا، تنها معبود يگانه است؛ او منزه است كه فرزندى داشته باشد؛ (بلكه) از آن اوست آنچه در آسمان‌ها و زمين‌