پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٠ - شرح و تفسير دو دليل نادانى

خَلِيقٌ بِأَنْ لَاينْزِلَ بِهِ مَكْرُوهٌ أَبَداً قِيلَ وَ مَا هُنَّ يا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ قَالَ الْعَجَلَةُ وَ اللَّجَاجَةُ وَ الْعُجْبُ وَ التَّوَانِى‌

؛ كسى كه بتواند خود را از چهار چيز بازدارد سزاوار است كه هرگز گرفتار حادثه ناگوارى نشود. عرض كردند: اى اميرمؤمنان آن چهار چيز چيست؟ فرمود: عجله و لجاجت و خودپسندى و تنبلى». [١]

در برابر روايات مذكور، در بعضى از روايات ديگر مشاهده مى‌كنيم كه دستور به عجله داده شده است ازجمله در حديثى امام باقر عليه السلام مى‌فرمايد:

«مَنْ هَمَّ بِشَى‌ءٍ مِنَ الْخَيرِ فَلْيعَجِّلْهُ فَإِنَّ كُلَّ شَى‌ءٍ فِيهِ تَأْخِيرٌ فَإِنَّ لِلشَّيطَانِ فِيهِ نَظْرَةً

؛ كسى كه تصميم به كار خيرى گرفت بايد در آن شتاب كند زيرا به‌هنگام تأخير، شيطان ممكن است در آن وسوسه كند و آن را (براى هميشه) به عقب بيندازد». [٢]

بديهى است كه هيچ‌گونه تضادى بين اين‌گونه از روايات نيست. عجله مذموم در جايى است كه انسان بدون فراهم شدن مقدمات و امكانات شتاب كند و نيروى خود را به هدر دهد و عجله ممدوح آن است كه هرگاه تمام مقدمات و امكانات فراهم شد به تأخير نيندازد زيرا شياطين انس و جن ممكن است در آن موانعى ايجاد كنند.

درمورد نكوهش از دست‌دادن فرصت‌ها نيز روايات فراوانى از معصومين عليهم السلام در كتب مختلف نقل شده است ازجمله در حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله مى‌خوانيم:

«تَرْكُ الفُرَصِ غُصَصٌ‌

؛ از دست دادن فرصت‌ها سبب انواع غصه‌هاست». [٣]

در حديث ديگرى از اميرمؤمنان عليه السلام آمده است:

«مَنْ أَخَّرَ الْفُرْصَةَ عَنْ وَقْتِهَا فَلْيكُنْ عَلَى ثِقَةٍ مِنْ فَوْتِهَا

؛ كسى كه به‌موقع از فرصت استفاده نكند مطمئن باشد كه فرصت از دست خواهد رفت». [٤]

[١]. بحارالانوار، ج ٧٥، ص ٦٢، ح ١٤٤.

[٢]. كافى، ج ٢، ص ١٤٣، ح ٩.

[٣]. بحارالانوار، ج ٧٤، ص ١٦٧، ح ١٩٢.

[٤]. ميزان الحكمة، ج ٨ باب التحذير من اضاعة الفرص.