باشد، و با او كردارى نكند كه مكر و حيلت باشد. خشم نگيرد بر آن‌چه از او فوت گرديده، و اندوهناك نشود بر آن‌چه به او رسيده. و آن‌چه را كه اميد داشتن آن روا نباشد، اميد ندارد، و در سختى سستى نكند و در سستى به سر درنرود و شكر گذارد. علم را به بردبارى آميزد، و عقل را به شكيبايى درآويزد.

او را بينى كه كاهلى از او دور است، و هميشه خرّم و شادان و مسرور. آرزويش نزديك و لغزشش قليل، و مرگ خويش را متوقّع و منتظر رحيل است. دلش فروافتاده و ترسنده، و پروردگار خويش را يادكننده. نفسش قناعت نموده و جهل را از خود ربوده. امرش سهل و آسان، و اندوهناك است به جهت گناهان. شهوت و خواهشش مرده، و خشم خويش را فرو خورده. خلقش پاك و بى‌غش و روشن و لطيف، و همسايه‌اش از او ايمن و تكبّرش ضعيف. قانع است به آن‌چه خدا از برايش مقدّر فرموده، و صبرش محكم يا آن را مبيّن و آشكار نموده‌[١]. امر و كارش استوار، و ذكر و يادش بسيار. با مردم آميزد تا عالم شود، و خاموش نشيند كه سالم شود. و سؤال مى‌نمايد از براى فهميدن، و تجارت مى‌كند از براى سود ديدن. سكوت نمى‌كند [و گوش نمى‌سپارد] براى خير كه به آن فخر و ناز كند، و سخن نمى‌گويد كه به آن بر غير خويش گردن دراز كند. نفسش از او در رنج و مشقّت، و مردم از او در خوشى و استراحت‌اند. به جهت آخرتش بر نفس خويش زحمت نهاده، و همه مردمان را از خود آسايش و راحت داده. اگر بر او ستم شود شكيبايى ورزد و صبر كند، تا آنكه خدا كسى باشد كه از برايش انتقام كشد. دوريش از آنكه از او دورى گزيده دشمنى و نزاهت، و نزديكيش با آنكه به او نزديك شده نرمى و رحمت است. و چنان نيست كه دورى‌اش تكبّر و بزرگى كردن باشد، و نزديكيش خدعه و مكر و به زبان فريب دادن باشد؛ بلكه اقتدا مى‌كند به كسانى كه پيش از او بوده‌اند از خوبان، و او پيشواى آنانى است كه بعد از او خواهند بود از نيكان».

راوى مى‌گويد كه: چون همام اين كلام معجز نظام را از امام عليه السلام شنيد، فرياد بركشيد و آواز سختى داد و بعد از صيحه زدن بى‌هوش افتاد. پس اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: «به خدا سوگند مى‌خورم كه هر آينه بر همام از اين حالت مى‌ترسيدم». و فرمود كه: «موعظه‌هاى بليغه و پندهاى به دل رسيده، به اهل خود كه قابليّت دارد همچنين مى‌كند كه او را

[١]. مترجم احتمال داده كه در متن عربى به جاى« متينا»،« مبينا» باشد. و از اين رو هر دو احتمال را ترجم كرده است.