احتجاجات (ترجمه جلد 4 بحار الأنوار) - علامه مجلسی - الصفحة ٧٥ - بخش اول احتجاج خداوند تبارك و تعالى با صاحبان مذاهب و اديان مختلف در قرآن كريم
٤- منظور از هادى هر دعوتكننده به حق است ابن عباس نقل كرده كه وقتى اين آيه نازل شد پيامبر اكرم ٦ فرمود من منذرم و على هادى است پس از من يا على بوسيله تو هدايت مىيابند پويندگان هدايت مانند همين روايت را ابو القاسم حسكانى به اسناد خود از ابى برده اسلمى نقل كرده.
و در باره آيه إِلَّا كَباسِطِ كَفَّيْهِ مىنويسد: اين مثلى است كه خداوند براى كسانى زده كه غير خدا را مىپرستند و باميد سود و منفعتى او را ميخوانند. مثل چنين اشخاصى مانند كسى است كه دست از دور دراز كرده تا آب بردارد و تشنگى خود را فرو نشاند و به آن دست نمىيابد بواسطه بعد مسافت و دورى از آب همچنين آنچه مشركان مىپرستند از بتها سودى بر ايشان ندارد و دعايشان مستجاب نمىشود. از ابن عباس نقل شده.
گفته شده معنى كَباسِطِ كَفَّيْهِ إِلَى الْماءِ يعنى مانند كسى كه با زبان آب بخواهد و با دست اشاره به آب كند اما آب پيش او نمىآيد. از مجاهد نقل شده.
گفتهاند: مانند كسى كه دست به سوى آب مىگشايد ولى مىميرد قبل از رسيدن آب به دهانش.
بعضى نيز گفتهاند اين مثل است عرب در مورد كسى كه سعى به چيزى مينمايد كه به آن نميرسد مىگويند مانند كسى است كه آب را مىخواهد با چنگ و مشت بگيرد هو كالقابض على الماء.
وَ ما دُعاءُ الْكافِرِينَ إِلَّا فِي ضَلالٍ يعنى نيايش آنها به بتها نه با خدا جز انحراف از حق و حقيقت نيست بعضى گفتهاند منظور از راه اجابت و سود منحرف شدهاند.
وَ لِلَّهِ يَسْجُدُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ يعنى ملائكه و تمام مكلفان براى خدا سجده مىكنند يا بخواست خود و يا باجبار طَوْعاً وَ كَرْهاً ولى مؤمن از روى بندگى و علاقه سجده مىكند كافر به زور شمشير. يا منظور اينست كه در پيشگاه پروردگار خضوع و كوچكى مىنمايند ولى كافر با اكراه خضوع مىنمايد چون چارهاى ندارد بواسطه گرفتاريها و بيماريها كه به او روى مىآورد.
وَ ظِلالُهُمْ بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ يعنى سايههاى آنها براى خدا صبح و شام، گفتهاند منظور از «ظل» شخص است زيرا وقتى كه سجده نمايد سايه او هم سجده مىكند. حسن گفته است يعنى سايه كافر سجده مىكند ولى خود او سجده نمىكند و در نزد محققان منظور اينست كه