٣- معنى آيه اينست كه دلتنگ نشوى از تكذيب مردم و اينكه با تو برخورد ناروا دارند و روايت شده است كه وقتى خداوند قرآن را بر پيامبر اكرم ٦ نازل كرد آن جناب عرض كرد پروردگارا مى‌ترسم مردم مرا تكذيب نمايند و چنان مرا مورد ضرب قرار دهند كه سرم را تكه تكه نمايند خداوند بوسيله اين آيه بيم و هراس را از دل پيامبر خارج كرد.

در باره آيه‌ وَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً اين آيه اشاره به مشركين دارد كه در طواف خانه خدا مراعات حيا را نمى‌كردند زن و مرد لخت به طواف مشغول مى‌شدند مدعى بودند كه ما چنان طواف مى‌كنيم مادرزاد و با لباسهايى كه بوسيله آنها مرتكب گناه شده‌ايم طواف نخواهيم كرد آنها معتقد به اين اعمال بودند حمس‌[١] ناميده مى‌شدند فراء گفته است يك تكه پوست را مى‌گرفتند و به جلو و عقب خود مى‌بستند كه آن را حوف مى‌ناميدند و اگر از پشم درست مى‌شد رهط نام داشت زن بر روى فرج خود يك تسمه مى‌بست و در طواف مى‌گفت:

اليوم يبدو بعضه او كله‌		و ما بدا منه فلا احله‌

امروز مقدارى يا همه آن آشكار مى‌شود آنچه آشكار شد حلال نمى‌كنم منظورش فرج است كه كاملا پوشيده نمى‌شد در باره آيه‌ فِي أَسْماءٍ سَمَّيْتُمُوها أَنْتُمْ وَ آباؤُكُمْ‌ منظور اينست كه در باره بت‌هائى كه بدست شما و پدرانتان ساخته شده و به آنها نام الهه داده‌ايد با اينكه هيچ معنى خدائى در آنها وجود ندارد. بعضى گفته‌اند منظور از نامگذارى بت‌ها اينست كه مى‌گفتند بعضى از اينها باران مى‌فرستند و بعضى رزق و روزى مى‌دهند، و برخى شفاى مريض و ديگرى همراه آنها در سفر است خداوند هرگز در اين موارد چيزى نفرستاده انتظار عذاب خدا را داشته باشيد كه حتما مشمول آن مى‌شويد در سوره اعراف آيات ١٥٨- ٢٠٣ مى‌فرمايد:

«و قال تعالى»: قُلْ يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعاً الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ يُحيِي وَ يُمِيتُ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ النَّبِيِّ الْأُمِّيِّ الَّذِي يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ كَلِماتِهِ وَ اتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ‌ ١٥٨.

[١] حمس جمع احمس است كه قبيله قريش و فرزندان آنها و كنانه و جديله قيس و پيروان آنها راى در جاهليت حمس مى‌ناميدند چون در اعتقاد خود محكم بودند يا بواسطه آنكه پناه به حمساء يعنى كعبه آورده بودند.