احتجاجات (ترجمه جلد 4 بحار الأنوار) - علامه مجلسی - الصفحة ٢٨ - بخش اول احتجاج خداوند تبارك و تعالى با صاحبان مذاهب و اديان مختلف در قرآن كريم
جهت بلاغت و نارسائى و يا تناقض زياد، و جريان اينست كه سخن بشر زمانى كه طولانى و داراى مفاهيمى كه در قرآن است باشد قطعا همراه با تناقضهاى زيادى خواهد بود و اختلاف الفاظ زياد ديده مىشود تمام اين احتمالات از قرآن دور است.
در باره آيه إِنْ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ إِلَّا إِناثاً در مورد اين آيه اقوال متعددى است يكى اينكه إِلَّا إِناثاً كه عربها اوثان را اناث مىنامند: لات و عزى و منات الثالثة الاخرى و اساف و نائله اين مطلب از ابو مالك و سدى و مجاهد و ابن زيد نقل شده و ابو حمزه ثمالى نيز در تفسير خود نقل كرده او مىگويد در هر يك از اين بتها شيطانى زن وجود دارد كه گاهگاه براى خدمتكاران بت ظاهر مىشدند و با آنها صحبت مىكردند و اين از كارهاى ابليس است كه او همان شيطانى است كه خداوند در قرآن او را ذكر كرده و لعنتش نموده گفتهاند لات اسم تخته سنگى است و عزى اسم درختى است كه اين دو اسم را تغيير داده و نام دو بت كردهاند.
بعضى گفتهاند عزى مؤنث اعز و لات مؤنث الله است حسن گفته هر يك از قبائل داراى بتى كه آنها را به نامهاى مخصوص زنان مىناميدند (پس معنى آيه اينست كه جز بتها را به مدد خود نمىخوانند).
قول دوم اينست كه «الا مواتا» اين قول از ابن عباس و حسن و قتاده نقل شده و معنى آيه چنين مىشود كه آنها نمىپرستند در مقابل خدا مگر جمادات مرده را كه شعور و عقل ندارند و سخن نمىگويند و موجب نفع و ضررى نمىشوند. و اين مطلب شاهد كمال جهل و گمراهى آنها است و آنها را اناث ناميده چون مشركين عرب معتقد بودند هر چه پست و خوار باشد نسبت تانيث به او مىدهند و نيز به جهت آنكه اناث از هر جنس پست و خوارترين افراد آن است.
زجاج گفته چون ضميرى كه به موات نسبت ميدهند ضمير تانيث است ميگويى «الاحجار تعجبنى» كه فعل مؤنث نسبت به سنگها داده شده.
قول سوم اينست كه معنى الا اناثا الا ملائكه است زيرا آنها عقيده داشتند كه ملائكه دختران خدايند و آنها را مىپرستيدند و معنى إِنْ يَدْعُونَ إِلَّا شَيْطاناً مَرِيداً يعنى نمىپرستند مگر شيطان كافر بدترين را كه سخت در طغيان و عصيان و سركشى فرو رفته.