شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ١٨٠ - ٨- - المقدمات المفوتة
در اينجا انظار مختلف است و چهار طريقه و راه حل در اين كتاب عنوان شده است:
١-طريقۀ اول كه طريقۀ صاحب فصول است.
اولين كسى كه درصدد حل اين مشكل برآمده جناب صاحب فصول است،ايشان آمدهاند واجب را منقسم به دو قسم نمودهاند:
١-واجب منجز
٢-واجب معلق.
١-واجب منجز عبارتست از واجبى كه هم اصل وجوب و تكليف و هم واجب و امتثال تكليف هر دو فعلى هستند و هيچكدام متوقف بر امرى نيستند و حالت منتظرهاى در كار نيست بلكه هماكنون تمام خصوصيات عمل در اختيار مكلف است و مكلف قادر به اتيان مىباشد مثل معرفت.
٢-واجب معلق آنست كه وجوب الآن فعليت دارد و تكليف بالفعل ثابت است و لكن واجب و مكلف به استقبالى است و موقوف برآمدن امرى است كه بالفعل مقدور مكلف نيست مثل اينكه پس از استطاعت وجوب حج مىآيد ولى واجب كه خود حج باشد موقوف بر فرارسيدن موسم حج است.
حال صاحب فصول خواسته از طريق واجب معلق جواب آن مشكل را بدهد به اينكه مدعى شده كه در خصوص واجبات موقته وقت قيد اصل وجوب نيست بلكه قيد واجب است يعنى قبل الوقت هم اصل وجوب آمده منتهى واجب كه حج يا نماز باشد بعد الوقت است و معلق به آمدن وقت عمل است،روى اين اساس وجوب قبل الوقت هم فعلى است و وقتى فعلى شد اولا لا مانع از فرض وجوب مقدمه قبل از زمان ذى المقدمه ثانيا ترك آن و معصيت آن بتوسط ترك مقدماتش ترك واجب است و استحقاق عقاب مىآورد.
سؤال:فرق ما بين واجب معلق كه صاحب فصول اختراع كرده با واجب مشروطى كه مشهور مىگويند چيست؟