شناخت نامه قرآن بر پايه قرآن و حديث - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٢٠ - ٣ مقسمبه

قرآن و تدبّر در آن، روشن مى‌شود كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در ادّعاى نبوّت صادق بوده است.[١]

٢. حروف و كلمات سوگند

كلماتى كه در سوگند به كار مى‌روند، جمله قسم را از ديگر جمله‌ها متمايز مى‌كنند و در زبان‌هاى مختلف گوناگون اند. در ادبيات فارسى معمولًا از حرف «به» براى اداى سوگند استفاده مى‌شود؛ مانند «به خدا» و «به قرآن». واو، باء، تاء، لام،[٢] ايم، ام، ايمن‌[٣] و ... در زبان عربى از پركاربردترين كلمات قسم اند كه از ميان آنها واو بسيار در قرآن كريم به كار رفته است؛ مانند سوره شمس كه هفت آيه نخست آن با واو قسم آغاز مى‌شوند:

«وَ الشَّمْسِ وَ ضُحاها\* وَ الْقَمَرِ إِذا تَلاها\* وَ النَّهارِ إِذا جَلَّاها\* وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشاها\* وَ السَّماءِ وَ ما بَناها\* وَ الْأَرْضِ وَ ما طَحاها\* وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها.[٤]

سوگند به خورشيد و تابندگى‌اش. سوگند به ماه كه در پى خورشيد رود. سوگند به روز چون روشن گرداند. سوگند به شب چون پرده بر آن پوشاند. سوگند به آسمان و آن كه آن را بر افراشت. سوگند به زمين و آن كه آن را گسترد. سوگند به نفسْ و آن كه آن را درست كرد».

٣. مقسَمٌ‌به‌

مورد سوگند يا مُقْسَمٌ‌به، واژه‌اى است كه معمولًا نزد ياد كننده سوگند، مقدّس، عزيز و محترم است؛ چنان‌كه امام صادق عليه السلام فرمودند: خداى سبحان براى آگاه كردن مردم به جايگاه عبرت در مخلوقات، به آنها سوگند ياد مى‌كند؛ زيرا سوگند، بر بزرگى‌

[١]. الاقسام فى القرآن الكريم: ص ١٢.

[٢]. مغنى اللبيب: ج ١ ص ١١٦ و ٥٩٠؛ شرح ابن عقيل: ج ١ ص ٤٣٩.

[٣]. العين: ج ٨ ص ٣٨٧؛ الصحاح: ج ٦ ص ٢٢٢١- ٢٢٢٢ ماده« يمن».

[٤]. شمس: آيه ١- ٧.