١٧٧٢. تفسير الطبرى‌- به نقل از ابو امامه-: پيامبر خدا صلى الله عليه و آله به ميان مردم آمد و ديد كه در باره قرآن با يكديگر بحث و جدل مى‌كنند. سخت خشمگين شد، چنان كه گويى سركه بر صورت ايشان ريخته‌اند. سپس فرمود: «كتاب خدا را با خودِ آن نزنيد. هيچ مردمى هرگز گم‌راه نشدند، مگر آن كه به جدل دچار شدند».

ايشان سپس اين آيه را تلاوت فرمود: «آن [مثال‌] را جز از راه جدل براى تو نزدند؛ بلكه آنان، مردمى جدل‌پيشه اند».

١٧٧٣. وسائل الشيعة- به نقل از اسماعيل بن جابر-: امام صادق عليه السلام فرمود: «خداوند، محمّد را مبعوث كرد و او را خاتم پيامبران قرار داد. بنا بر اين، پس از او، پيامبرى نخواهد آمد. و كتابى بر او فرو فرستاد و آن را خاتم كتاب‌ها [ى آسمانى‌] قرار داد. پس، بعد از آن، كتابى نخواهد بود» تا آن كه فرمود: «پس پيامبر صلى الله عليه و آله آن را نشانه‌اى ماندگار در ميان اوصيايش قرار داد؛ امّا مردم، آن اوصيا را- كه گواه بر مردمِ هر روزگارى هستند-، رها كردند، تا جايى كه با هر كس كه دم از دوستىِ اولياى امر زد و طالب علوم آنان شد، دشمنى ورزيدند.

خداوند سبحان فرموده است: «و بخشى از آنچه را بِدان اندرز داده شده بودند، به فراموشى سپردند، و تو همواره بر خيانتى از آنان آگاه مى‌شوى»[١] و اين، از آن روست كه [آيات‌] قرآن را با آياتى ديگر زدند، و به منسوخ، به گمان اين كه ناسخ است، استدلال كردند و به خاص، در حالى كه آن را عام مى‌شمردند، استناد نمودند، و به آغاز آيه، احتجاج كردند و در تأويل آن، سنّت را وا نهادند، و به آغاز و پايان سخن، دقّت نكردند، و ورودى و خروجى‌هاى آن را نشناختند؛ چرا كه آن را از اهلش نگرفتند. از اين رو، هم خود، گم‌راه شدند و هم ديگران را به گم‌راهى انداختند».

امام عليه السلام سپس گفتارى طولانى در باره تقسيم قرآن به اقسام و فنون و وجوهى چند- كه از صد و ده قسم افزون مى‌شود-، بيان كرد، تا آن كه فرمود: «و اين، دليل روشنى است بر اين كه سخن آفريدگار پاك، به سخن آفريدگان نمى‌ماند، چنان كه كارهاى او با كارهاى آنان همانندى ندارد. به اين دليل و دلايل امثال آن، هيچ كس به عمق معناى حقيقى‌

[١]. آيه را از نسخه بحار الأنوار( ج ٩٠ ص ٣) افزوديم تا معناى جمله بعد آن، روشن‌تر باشد.