دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣١٤ - ٥٩ وقت وداع با ماه رمضان(ح ٦٩٥/ ٦)

٥٩. وقت وداع با ماه رمضان (ح ٦٩٥/ ٦)

در وداع با ماه رمضان و به جا آوردن آداب آن- كه عمده، دعاهاى آن است-، يك پرسش اين است كه: زمان آن، آخرين شب ماه است، يا پايان روز آخر ماه كه هلال شوّال ديده مى‌شود؟ اين مسئله‌اى است كه حميرى آن را مورد اختلاف شمرده و سبب پرسش وى شده است. پرسش ديگر، اين است كه: اگر كسى احتمال مى‌دهد ماه، سى روز كامل نباشد، آيا مى‌تواند ٢٩ روز را ملاك قرار دهد؟ اين پرسشى است كه حِميَرى آن را نپرسيده؛ امّا امام عليه السلام بِدان نيز پاسخ داده و فرموده است كه اگر شخص، نگران ناقص بودن ماه و از دست دادن وداع با آن است، در هر دو شب، وداع مى‌كند.

استحباب وداع با ماه رمضان در آخرين شب- كه در اين توقيع شريف به آن اشاره شده- و نيز وداع در آخرين جمعه- كه در حديثى ديگر به نقل از پيامبر صلى الله عليه و آله آمده و شيخ حرّ عاملى هر دو را در بابى ويژه نقل كرده-،[١] نوعاً در كتاب‌هاى فقه استدلالى نيامده و طبعاً اين توقيع نيز مطرح نشده است و تنها در منابع حديثى در بخش دعا و آداب ماه رمضان، ذكر شده است.[٢] به هر حال، جناب ابن طاووس به اين توقيع در كتاب الإقبال، استناد كرده است‌[٣] و شيخ هادى كاشف الغطا به مفاد آن، فتوا داده است.[٤]

[١]. وسائل الشيعة: ج ١٠ ص ٣٦٤- ٣٦٥.

[٢]. از جمله، ر. ك: تهذيب الأحكام: ج ٣ ص ١٢٢- ١٢٧، مصباح المتهجّد: ج ٢ ص ٦٣٦- ٦٤٨، البلد الأمين: ص ٢٣٢، المصباح، كفعمى: ص ٦٣٤.

[٣]. الإقبال: ج ١ ص ٤٢١.

[٤]. هدى المتّقين: ص ٦٦.