يكى از محورهاى مهم در توقيعاتى كه از ناحيه مقدّسه ولىّ عصر عليه السلام صادر شده‌اند، پاسخگويى به پرسش‌هاى فقهى و شرعى است؛ پرسش‌هايى كه همانند دوره‌هاى امامان پيشين عليه السلام براى شيعيان پديد مى‌آمده است. اين پرسش‌ها كه به دليل عدم دسترس مستقيم به امام عليه السلام، نوعاً از طريق واسطه و به وسيله نامه‌نگارى انجام گرفته، در زمينه‌هاى مختلف‌اند[٢] و تنوّع آنها نشان مى‌دهد كه شيعيان به رغمِ دشوارى رساندن پرسش‌هاى خود به محضر امام عليه السلام، در موارد متعدّد، مسائل شرعى خود را از طريق يك، دو يا چند واسطه از ايشان مى‌پرسيده‌اند.

از اين رو، در مجموعه توقيعات فقهى باقى‌مانده، هم پرسش از احكام الزامى و مهم وجود دارد و هم از برخى آداب غير الزامى، چنان كه برخى نيز مربوط به ابهام‌

[١]. به قلم پژوهشگر ارجمند، حجة الاسلام و المسلمين سيّد ضياء الدين مرتضوى.

[٢]. در دوره غيبت صغرا، گاه برخى افراد توفيق تشرّف به محضر ولىّ عصر عليه السلام را يافته و پاسخ پرسش‌هاى خودرا از محضر ايشان- روحى و أرواح العالمين فداه- شنيده‌اند، چنان كه شيخ طوسى و طبرسى از جناب كلينى روايت كرده‌اند كه: شخصى به نام زُهرى كه مدّت‌ها در پىِ زيارت حجّت عليه السلام بود و اموال بسيارى نيز در اين راه خرج كرده بود، پس از پيگيرى فراوان، توانست از طريق جناب عَمرى( ظاهراً عثمان بن سعيد كه وكيلِ نخست امام عليه السلام بود و يا احتمالًا فرزند وى محمّد بن عثمان كه وكيل بعدى ايشان بود)، خدمت امام عليه السلام برسد و پاسخ همه پرسش‌هاى خود را بگيرد و علاوه بر آن، جمله« ملعونٌ ملعونٌ مَن أخَّرَ العشاءَ إلى أن تشتبكَ النجومُ؛ ملعونٌ ملعونٌ مَن أخَّرَ الغداةَ إلى أن تَنفَضَّ النجوم» را كه در باره به تأخير انداختن نماز عشا و صبح است، بشنود؛ سخنى كه در فقه مورد بحث قرار گرفته است( ر. ك: الغيبة: ص ٢٧١، الاحتجاج: ج ٢ ص ٤٧٩. نيز، ر. ك: كشف اللّثام: ج ٣ ص ٧٥، مفتاح الكرامة: ج ٥ ص ١٣٨، جواهر الكلام: ج ٧ ص ٣٠٦، الصلاة، نايينى: ج ١ ص ٧٦).