دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ١٢ - ٣ زمينههاى پذيرش ادعاى مدعيان دروغين

مى‌يابند. اين مسئله در مقطعى از تاريخ ايران و شمال افريقا، نقش مهمّى در پيدايش مدّعيان مهدويت داشته است. به سبب قداست مفهوم مهدويت در ميان مسلمانان، اين انگيزه در ميان ديگر گروه‌ها نيز قوى بوده است.

٢/ ٤. توهّم درونى‌

شمارى از ادّعاهاى مهدويت، ناشى از بيمارى روانى «توهّم درونى» اند. برخى از افراد كه بعضاً با رياضت‌هاى فراوان نيز زندگى را سپرى كرده‌اند، ممكن است اين تصوّر و توهّم برايشان پديد آمده باشد كه خودشان همان مهدى موعود هستند، همچنان كه مشكلات اجتماعى و سياسى، گاه سبب پديد آمدن اين توهّم مى‌گردند.

نمونه‌هاى افراد متوهّمِ اين گونه، حتّى در دوره معاصر نيز فراوان‌اند؛ ولى معمولًا به جنبش اجتماعى تبديل نمى‌شوند و استمرار ندارند.

٢/ ٥. بسيج توده‌ها بر ضدّ ستمگران‌

برخى مدّعيان، ممكن است انگيزه‌هاى اجتماعى- انقلابى داشته باشند، به اين معنا كه قصد ظلم‌ستيزى و شورش بر حاكم ستمگرى را دارند؛ ولى با طرح ادّعاى مهدويت، تلاش مى‌كنند كه شمارى از توده‌هاى مردم را در اطراف خويش گرد آورند. آنچه براى اين افراد مهم است، مبارزه سياسى و نظامى است، نه مهدويت.

به همين دليل، گاهى به يك طرح كلّى از ماجرا بسنده مى‌كنند. مهدى سودانى،[١] يكى از بزرگ‌ترين مدّعيان مهدويت است كه از اين ابزار براى برخورد با نيروهاى انگليسى و مصرى اشغالگر در كشورش استفاده كرد.

٣. زمينه‌هاى پذيرش ادّعاى مدّعيان دروغين‌

فراهم بودن زمينه‌هاى مختلف براى پذيرش مدّعيان باطل رهبرى، به حدّى است‌

[١]. ر. ك: ص ٦٥( مهدى سودانى).